ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲು ಹೊರಟಿರುವುದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ದೇವಸ್ಥಾನವೊಂದರ ಬಗ್ಗೆ. ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದಂಥ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇದು ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಹನ್ನೊಂದು ಸಾವಿರ ಅಡಿಗೂ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರುವಂಥ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಳವಿದು. ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಕಿನೌರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ತನ್ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ದೇವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ (Devta Culture) ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಇಲ್ಲಿನ ರೋರಾ ವ್ಯಾಲಿ ಅಥವಾ ರೋರಾ ಕಣಿವೆಯು ಸಾಂಗ್ಲಾ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪಾದಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವೇ ಬಹಳ ವಿಭಿನ್ನ ಹಾಗೂ ದೈವಿಕ ಅನುಭವ ನೀಡುವಂಥದ್ದು. ಇನ್ನು ಇಲ್ಲಿರುವ ಯೂಲ ಖಂಡ ಕೊಳವನ್ನು ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಸಹ ಇದೆ.
ಪೌರಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಕಿನೌರ್ ಪ್ರದೇಶವು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ‘ಕಿನ್ನರರ’ (ದೇವತೆಗಳ ಗಾಯಕರು) ಭೂಮಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ.
- ಪಾಂಡವರ ಅಜ್ಞಾತವಾಸ: ಸ್ಥಳೀಯ ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಿನೌರ್ನ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಹಲವು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
- ಬೌದ್ಧ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗಳ ಸಂಗಮ: ಕಿನೌರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಟಿಬೆಟ್ ಗಡಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವುದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಶೈಲಿಗಳ ಸುಂದರ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ರೋರಾ ವ್ಯಾಲಿಯ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲ.
ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷತೆ
ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ:
- ಕಾಷ್ಠಶಿಲ್ಪ (Wood Carving): ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದೇವದಾರು ಮರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಿಟಕಿಗಳು, ಬಾಗಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು ಕಿನೌರಿ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
- ಗೋಪುರ ಶೈಲಿ: ಪಗೋಡಾ ಮಾದರಿಯ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹಿಮಪಾತಕ್ಕೆ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
- ವಿಗ್ರಹ: ಇಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹವು ಬಹಳ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಪೋಷಾಕು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.
ಹಸಿವಾದರೆ ಕೃಶವಾಗುತ್ತದೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹ! ತಿರುವರುಪ್ಪಿನ ಈ ಪವಾಡ ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?
ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಐತಿಹ್ಯ
ರೋರಾ ಕಣಿವೆಯ ಜನರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ತಮ್ಮ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಜನರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾದಾಗ ಕೃಷ್ಣನ ಮೊರೆ ಹೋಗುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ‘ದೇವತಾ’ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ.
ತೆರಳುವುದು ಹೇಗೆ?
ಹಿಮಾಲಯದ ದುರ್ಗಮ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಯಾಣವು ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಚಾರಣಕ್ಕೆ ತೆರಳುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಸದೃಢರಾಗಿ ಇರುವವರು ಹಾಗೂ ಚಾರಣಕ್ಕೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವಂಥವರು ಹೋಗಬಹುದು. ಕುಟುಂಬ ಸಮೇತ ಹೋಗಬೇಕು ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನ ಸರಿಯಾದ ಸಿದ್ಧತೆ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊರಡಿ. ಇನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಸಿಗ್ನಲ್, ಐಷಾರಾಮಿ ಹೋಟೆಲ್ ಗಳು, ಊಟ- ತಿಂಡಿ ಇಂಥ ಸವಲತ್ತು- ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸಹ ಗಮನದಲ್ಲಿ ಇರಲಿ.
- ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗ: ಶಿಮ್ಲಾದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 5 (NH5) ಮೂಲಕ ಕಿನೌರ್ ತಲುಪಬಹುದು. ಶಿಮ್ಲಾದಿಂದ ಸುಮಾರು 220-250 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಕಲ್ಪಾ ಅಥವಾ ಸಾಂಗ್ಲಾದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ವಾಹನಗಳ ಮೂಲಕ ರೋರಾ ವ್ಯಾಲಿಗೆ ತಲುಪಬಹುದು.
- ರೈಲು ಮಾರ್ಗ: ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಶಿಮ್ಲಾ (ನ್ಯಾರೋ ಗೇಜ್). ಅಲ್ಲಿಂದ ರಸ್ತೆ ಮೂಲಕವೇ ಬರಬೇಕು.
- ವಿಮಾನ ಮಾರ್ಗ: ಶಿಮ್ಲಾದ ಜುಬ್ಬರ್ಹಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ಕುಲುವಿನ ಭುಂತರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತವೆ.
ಭೇಟಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸಮಯ
- ಬೇಸಿಗೆ (ಏಪ್ರಿಲ್ – ಜೂನ್): ಇದು ಭೇಟಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಮಯ. ಹವಾಮಾನವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಕಣಿವೆಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸವಿಯಬಹುದು.
- ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ ಸಮಯ: ಇಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಶೈಲಿಯ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ ಆಚರಣೆ ನೋಡಲು ಬಹಳ ಸೊಗಸಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಿನ್ನೌರಿ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಭಜನೆಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ.
ಶ್ರೀವಾಂಛಿಯಂ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ: ಇಲ್ಲಿ ಯಮಧರ್ಮರಾಜನಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತೆ ಮೊದಲ ಪೂಜೆ!
ಯೂಲ ಖಂಡದ ವಿಶೇಷ
- ಸ್ಥಳ ಮಹಿಮೆ: ಯೂಲ ಖಂಡವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 12,000 ಅಡಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ವನವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೊಳದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಐತಿಹ್ಯ.
- ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ ಸಂಭ್ರಮ: ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿಯಂದು ಕಿನೌರ್ನ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಈ ಕಡಿದಾದ ಪರ್ವತ ಹತ್ತಿ ಯೂಲ ಖಂಡಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನದಂದು ನಡೆಯುವ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನ ಬಹಳ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
- ಪವಾಡ ಸದೃಶ ಪದ್ಧತಿ: ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವೆಂದರೆ, ಭಕ್ತರು ಕಿನೌರಿ ಟೋಪಿಯನ್ನು ಕೊಳದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೇಲಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಟೋಪಿ ಮುಳುಗದೆ ಹರಿದು ಹೋದರೆ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಅವರಿಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.
- ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ: ಇದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ತಾಣವಲ್ಲದೆ, ಚಾರಣಿಗರ ಪಾಲಿನ ಸ್ವರ್ಗವೂ ಹೌದು. ಈ ಕೊಳದ ಸುತ್ತಲೂ ಹರಡಿರುವ ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅಪಾರ ಶಾಂತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಲೇಖನ- ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ
