ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹಬ್ಬ ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಆಚರಣೆಯ ಸಂಭ್ರಮ ಒಂದು ಕಡೆಯಾದರೆ, ಆ ಆಚರಣೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂಥ ಫಲಗಳು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಇರುತ್ತದೆ. ವಸಂತ ಪಂಚಮಿಯು ಮಾಘ ಮಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಾಯಕ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಈ ಹಬ್ಬದ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿ ಪೂರ್ಣವಾದ ಲೇಖನ ಇಲ್ಲಿದೆ:
ವಸಂತ ಪಂಚಮಿ: ಜ್ಞಾನದ ಅಧಿದೇವತೆ ಸರಸ್ವತಿಯ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ವಸಂತ ಕಾಲದ ಆಗಮನ
ವಸಂತ ಪಂಚಮಿಯನ್ನು ‘ಶ್ರೀ ಪಂಚಮಿ’ ಅಥವಾ ‘ಸರಸ್ವತಿ ಪೂಜೆ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಾಘ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಪಂಚಮಿಯಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ಚಳಿಗಾಲದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ಮೂಡಿಸುವ ವಸಂತ ಋತುವಿನ ಆಗಮನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಈ ವರ್ಷದ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿ ಯಾವಾಗ?
ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ, 2026ರಲ್ಲಿ ವಸಂತ ಪಂಚಮಿಯು ಜನವರಿ 23, ಶುಕ್ರವಾರದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಘ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಪಂಚಮಿಯು ಈ ದಿನದಂದು ಬರುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾ ಆರಾಧಕರಿಗೆ ಇದು ವಿಶೇಷ ದಿನ.
ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಪುರಾಣದ ಕಥೆ
ವಸಂತ ಪಂಚಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳಿವೆ:
- ಸರಸ್ವತಿಯ ಅವತಾರ: ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವನು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಜಗತ್ತು ಮೂಕವಾಗಿತ್ತು. ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ತುಂಬಲು ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ಕಮಂಡಲದ ನೀರನ್ನು ಚಿಮುಕಿಸಿದಾಗ ಕೈಯಲ್ಲಿ ವೀಣೆ ಹಿಡಿದ ‘ಸರಸ್ವತಿ’ ದೇವಿಯು ಪ್ರಕಟವಾದಳು. ಅವಳು ವೀಣೆಯನ್ನು ನುಡಿಸಿದಾಗ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಧ್ವನಿ ದೊರೆಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ದಿನವನ್ನು ಸರಸ್ವತಿಯ ಜನ್ಮದಿನವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಕಾಮದೇವ ಮತ್ತು ರತಿ: ಮತ್ತೊಂದು ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಲು ಮನ್ಮಥ (ಕಾಮದೇವ) ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ದಿನವಿದು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ತುಂಬುವ ದಿನವಾಗಿ ಇದನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಒಳಗೆ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಿಗುವ ಕಾಶಿಯ ರಹಸ್ಯ ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರ ಪಾತಾಳ ವಾರಾಹಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವ
- ವಿದ್ಯಾರಂಭ (ಅಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಸ): ಈ ದಿನವನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಕ್ಷರ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಶುಭ ದಿನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸ್ಲೇಟಿನ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರ ಬರೆಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಹಾದಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ: ವಸಂತ ಪಂಚಮಿಯಲ್ಲಿ ‘ಹಳದಿ’ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಇದು ಸಮೃದ್ಧಿ, ಪ್ರಕಾಶ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಸಿವೆ ಹೂವುಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಅರಳಿ ನಿಂತಿರುತ್ತವೆ. ಜನರು ಹಳದಿ ಬಟ್ಟೆ ತೊಟ್ಟು, ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು (ಕೇಸರಿ ಬಾತ್ ಇತ್ಯಾದಿ) ತಯಾರಿಸಿ ದೇವಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
- ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ: ಸಂಗೀತಗಾರರು, ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ವಾದ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ದೇವಿಯ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಆಚರಿಸುವ ವಿಧಾನ
- ಶುದ್ಧಿ: ಮುಂಜಾನೆ ಬೇಗ ಎದ್ದು ಅಭ್ಯಂಜನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಬೇಕು.
- ಪೂಜೆ: ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹ ಅಥವಾ ಚಿತ್ರಪಟಕ್ಕೆ ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು.
- ಪ್ರಾರ್ಥನೆ: ಸರಸ್ವತಿ ಸ್ತೋತ್ರ ಅಥವಾ “ಓಂ ಐಂ ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ನಮಃ” ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು.
- ನೈವೇದ್ಯ: ದೇವಿಗೆ ಕೇಸರಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಅನ್ನ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಸಿಹಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಬೇಕು.
ವಸಂತ ಪಂಚಮಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಇದು ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಸುಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಹಬ್ಬ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳು, ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮೂಡಲು ಈ ದಿನ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಲೇಖನ- ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ
