ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ‘ವರಾಹಮಿಹಿರ’ನ ಅಧ್ಯಯನ ಇಲ್ಲದೆ ಮುಂದುವರಿಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಹೇಳಬೇಕು ಅಂದರೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಜ್ಞಾನಭಂಡಾರಕ್ಕೆ ಮೆರುಗು ನೀಡಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ವರಾಹಮಿಹಿರನ ಹೆಸರು ಅಗ್ರಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿಯುವ ಜ್ಯೋತಿಷಿಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ಗಣಿತ, ಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಶ್ಲೇಷಕನಾಗಿ ಆತ ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ.
1. ಜನನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ
ವರಾಹಮಿಹಿರನು ಕ್ರಿ.ಶ. 505ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಸಮೀಪದ ‘ಕಪಿತ್ಥ’ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಇವನ ತಂದೆ ಆದಿತ್ಯದಾಸ. ತಂದೆಯು ಸ್ವತಃ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತನಾಗಿದ್ದು, ಸೂರ್ಯ ದೇವನ ಆರಾಧಕನಾಗಿದ್ದ. ಮಗನಿಗೆ ‘ಮಿಹಿರ’ (ಸೂರ್ಯ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟು, ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಸಿದ. ಮಿಹಿರನು ನಂತರ ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ಆರ್ಯಭಟನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ.
2. ‘ವರಾಹ’ ಎಂಬ ಗೌರವದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ವರಾಹಮಿಹಿರ ಎಂಬುದರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ‘ಮಿಹಿರ’ ಎಂದಷ್ಟೇ ಇತ್ತು. ರಾಜ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಇವನ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯೊಂದು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ನಿಜವಾದಾಗ ರಾಜನು ಇವನಿಗೆ ‘ವರಾಹ’ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿದನು.
ಐತಿಹ್ಯ: ರಾಜ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನಿಗೆ ಮಗನು ಜನಿಸಿದಾಗ ಮಿಹಿರನು ಜಾತಕವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, “ಈ ಮಗುವು ತನ್ನ 18ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ‘ವರಾಹ’ದಿಂದಾಗಿ (ಹಂದಿ) ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾನೆ” ಎಂದು ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದ. ರಾಜನು ಮಗನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಭದ್ರವಾದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಬಾರದಂತೆ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸಿದ. ಆದರೆ ಆ ದಿನದಂದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ವರಾಹದ (ಹಂದಿಯ) ಶಿಲ್ಪವೊಂದು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಮರಣ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಮಿಹಿರನ ಜ್ಞಾನದ ನಿಖರತೆಗೆ ಬೆರಗಾದ ರಾಜನು ತನ್ನ ಆಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬಿರುದಾದ ‘ವರಾಹ’ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಮಿಹಿರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ತನ್ನ ನವರತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ.
3. ವರಾಹಮಿಹಿರನ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಂಥಗಳು
ವರಾಹಮಿಹಿರನು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಮೂರು ಸ್ಕಂಧಗಳನ್ನು (ಭಾಗಗಳನ್ನು) ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದನು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:
ಅ) ಪಂಚಸಿದ್ಧಾಂತಿಕಾ
ಇದು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಹತ್ವದ ಗ್ರಂಥ. ತನ್ನ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಐದು ಖಗೋಳ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು (ಸೂರ್ಯ, ಪೌಲಿಶ, ರೋಮಕ, ವಸಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಪೈತಾಮಹ) ಈತ ಇದರಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಗ್ರಹಗಳ ಗತಿ, ಗ್ರಹಣ ಸಂಭವಿಸುವ ಸಮಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಆ) ಬೃಹತ್ ಸಂಹಿತಾ
ಇದು ಅಕ್ಷರಶಃ ಒಂದು ವಿಶ್ವಕೋಶ (Encyclopedia). ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಈ ಕೆಳಗಿನ ವಿಷಯಗಳಿವೆ:
- ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆ.
- ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳ ರೋಗಗಳು.
- ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪ.
- ರತ್ನಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು.
- ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ಸಂವೇದನೆ ಇದೆ ಎಂಬ ಅಂಶ.
ಇ) ಬೃಹತ್ ಜಾತಕ ಮತ್ತು ಲಘು ಜಾತಕ
ಇವು ಮಾನವನ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ನಕ್ಷತ್ರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಫಲಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ (Horoscopy) ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗ್ರಂಥಗಳು.
ಏನಿದು ಗೋಚಾರ ಕಾಳಸರ್ಪ ದೋಷ? ಜನ್ಮ ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ಈ ದೋಷವಿದ್ದರೆ ಪರಿಹಾರವೇನು?
4. ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ವರಾಹಮಿಹಿರನ ಕೊಡುಗೆ: ಶ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ
ವರಾಹಮಿಹಿರನು ಜಲವಿಜ್ಞಾನ (Hydrology) ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಅಚ್ಚರಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಸೆಲೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಮರಗಳ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ಆತ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಬೃಹತ್ ಸಂಹಿತಾದ ಶ್ಲೋಕ:
ಧರ್ಮ್ಯಂ ಯಶಸ್ಯಂ ಚ ವದಾಮಿ ವಿದ್ಯಾಂ ಲೋಕೋಪಕಾರಾಯ ನರೇಂದ್ರಜೇಷ್ಟಾಮ್ | ಜ್ಯೋತಿಃಪ್ರಕಾಶಂ ಬಹುಭೇದವಿನ್ನಂ ಸತ್ಯಂ ಶುಭಂ ಕರ್ಮಫಲಂ ಪ್ರದತ್ತಮ್ ||
ಭಾವಾರ್ಥ: “ಮಾನವನ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವಂತಹ ಈ ಜ್ಯೋತಿರ್ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾನು ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಸತ್ಯವಾದ ಹಾದಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕಾಗಿದೆ.”
ಅಂತರ್ಜಲ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಉದಾಹರಣೆ: ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ:
“ಅನುಪೇ ಯದಿ ವೇತಸಃ ಸ್ಯಾತ್ ತಸ್ಮಾತ್ ದಕ್ಷಿಣತಃ |”
ಅರ್ಥಾತ್: ಎಲ್ಲಿ ಬೆತ್ತದ ಗಿಡಗಳು ಅಥವಾ ಜಾಲಿ ಮರಗಳು ಗುಂಪಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅಗೆದರೆ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸೆಲೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
5. ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾಧನೆಗಳು
ಆಧುನಿಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸದೆಯೇ ಆತ ನೀಡಿದ ಕೆಲವು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸತ್ಯವಾಗಿವೆ:
- ಭೂಮಿಯ ಗೋಳಾಕಾರ: ಭೂಮಿಯು ಗೋಳಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ತೇಲುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆತ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದ.
- ಚಂದ್ರನ ಪ್ರಕಾಶ: ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಕಾಶವಿಲ್ಲ, ಅದು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ.
- ಅಯನಾಂಶ: ಸೂರ್ಯನು ಉತ್ತರಾಯಣ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾಯಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುವ ನಿಖರವಾದ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಆತ ಗುರುತಿಸಿದ.
ನಿಮ್ಮ ನಕ್ಷತ್ರ ಯಾವುದು? ಅಶ್ವಿನಿಯಿಂದ ರೇವತಿ ಪರ್ಯಂತ 27 ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ರಹಸ್ಯ ಇಲ್ಲಿದೆ!
6. ವರಾಹಮಿಹಿರನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ
ವರಾಹಮಿಹಿರನು ಕಂದಾಚಾರದ ಪರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಪ್ರಕಾರ ವಿಜ್ಞಾನ ಎಂದರೆ ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ತರ್ಕ. ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದನು:
“ಯಾವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಯುಕ್ತಿಗೆ (Logic) ದೂರವಾಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.” ಒಬ್ಬ ಮ್ಲೇಚ್ಛ (ವಿದೇಶಿ) ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಆತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಅವನನ್ನು ದೇವರಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಗೌರವಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವನ ವಿಶಾಲ ಮನೋಭಾವವಾಗಿತ್ತು.
ಕೊನೆಮಾತು
ವರಾಹಮಿಹಿರನು ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಮಹಾ ಮೇಧಾವಿ. ಇಂದು ನಾವು ಬಳಸುವ ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯವರೆಗೆ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಇವನೇ ಮೂಲಪುರುಷ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವರಾಹಮಿಹಿರನ ಹೆಸರು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದ ಸಮನ್ವಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.
ಲೇಖನ- ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ
