ಇವತ್ತಿಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಂದಿ ಭಾರತದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಉದ್ಯೋಗ- ವ್ಯವಹಾರ- ವ್ಯಾಸಂಗ ಹೀಗೆ ನಾನಾ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸ ಇದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರಾದ್ಧಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದಾ ಎಂಬುದು ಹಲವರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಆಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಮ್ಮತವಾದ ಉತ್ತರ ಏನು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರದಾಚೆ ಹೋದಾಗ ಶ್ರಾದ್ಧ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಸನಾತನ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ‘ಸಮುದ್ರಯಾನ ನಿಷೇಧ’ ಮತ್ತು ‘ದೇಶಾಂತರ ಶೌಚ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಾಧಾರಿತ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:
ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉಲ್ಲೇಖ ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕ
ಪ್ರಾಚೀನ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳಾದ ಮನುಸ್ಮೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಾಶರ ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರಯಾನ ಮಾಡುವವರನ್ನು ‘ಪತಿತರು’ (ಧರ್ಮಭ್ರಷ್ಟರು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ಹೀಗಿದೆ:
ದ್ವಿಜಸ್ಯಾಬ್ಧೌ ತು ನೌಯಾನಂ ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮಣಿ ಗರ್ಹಿತಮ್ | ತತ್ರಸ್ಥಃ ಪಿತೃಕಾರ್ಯಂ ಚ ನ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ ||
ಅರ್ಥ: ದ್ವಿಜನು (ಸಂಸ್ಕಾರವಂತನು) ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ನೌಕಾಯಾನ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಪಿತೃಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬುದು ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಶ್ಚಯ.
ಮರಣಾನಂತರ ಸದ್ಗತಿ ನೀಡುವ ‘ದಶದಾನ’: ಯಾವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾನ ನೀಡಬೇಕು? ಗರುಡ ಪುರಾಣ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?
ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬಾರದು ಅನ್ನಲು ಕಾರಣಗಳೇನು?
ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ:
- ಸಮುದ್ರಯಾನ ನಿಷೇಧ: ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ದಾಟುವುದನ್ನು ಧರ್ಮಬಾಹಿರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಮುದ್ರಯಾನ ಮಾಡಿದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಆಚಾರ-ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿತ್ತು.
- ಶುದ್ಧಿಯ ಅಭಾವ: ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ‘ದೇಶ’ (ಸ್ಥಳ), ‘ಕಾಲ’ (ಸಮಯ) ಮತ್ತು ‘ಪಾತ್ರ’ (ಶುದ್ಧಿ). ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದರ್ಭೆ, ಎಳ್ಳು, ತುಳಸಿ ಮತ್ತು ಗಂಗಾಜಲದಂತಹ ಪವಿತ್ರ ವಸ್ತುಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ‘ಮ್ಲೇಚ್ಛ ದೇಶ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಅಂದರೆ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಅಶುದ್ಧವಾದ ಜಾಗ.
- ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಲಭ್ಯತೆ: ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೆ ಅಗ್ನಿಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಕೊರತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಕರ್ಮವು ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇದೆ.
ಇಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯ (ಆಧುನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ)
ಕಾಲ ಬದಲಾದಂತೆ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ‘ಆಪದ್ಧರ್ಮ’ (ಕಷ್ಟಕಾಲದ ಧರ್ಮ) ಎಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
- ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಮೂಲಕ ಮಾಡಿಸುವುದು: ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಇರುವವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರ ಅಥವಾ ಪುರೋಹಿತರ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿಸಿ, ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ.
- ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ: ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಗಯಾ, ಕಾಶಿ ಅಥವಾ ರಾಮೇಶ್ವರದಂತಹ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ‘ಸಕೃನ್ಮಹಾಲಯ’ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವುದು ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತ.
- ಅನ್ನದಾನ/ತಿಲತರ್ಪಣ: ವಿದೇಶದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬರಲಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ದಕ್ಷಿಣೆ ಅಥವಾ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡುವುದು ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗ.
ದ್ವಾದಶಿ ತಿಥಿಯಂದು ಗೋದಾನ ಮಾಡುವುದು ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯವೇಕೆ? ಗೋಗ್ರಾಸ ಮಂತ್ರ, ದಾನದ ಕ್ರಮಗಳು
ಕೊನೆ ಮಾತು
ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ‘ಸಪಿಂಡೀಕರಣ’ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವುದು ನಿಷೇಧ ಅಥವಾ ಅಪ್ರಶಸ್ತ. ಆದರೆ ಪಿತೃ ಭಕ್ತಿಯೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ದಾನಗಳು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದೇ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಶಯ.
ಲೇಖನ- ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ
