ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಪವಿತ್ರ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಘ ಮಾಸಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. “ಮಾಘ ಸ್ನಾನಂ ಪ್ರಶಸ್ತೇ” ಎಂಬ ಮಾತಿನಂತೆ, ಈ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ದಾನ- ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಅದರಲ್ಲೂ ಮಾಘ ಮಾಸದ ಪೌರ್ಣಮಿಯು ಚಂದ್ರನು ಬೆಳಗುವ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುವ ಪವಿತ್ರ ದಿನವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಫೆಬ್ರವರಿ 1, 2026ಕ್ಕೆ ಮಾಘ ಮಾಸದ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಇದೆ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ದಿನದ ವಿಶೇಷವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಂಥ ಲೇಖನ ಇಲ್ಲಿದೆ.
1. ಮಾಘ ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ಶುದ್ಧೀಕರಣ
ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಾಘ ಪೌರ್ಣಮಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ದಿನವಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಇದನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ದಿನವೆಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ನದಿಗಳ ಆರಾಧನೆ: ದಕ್ಷಿಣದ ಜೀವನದಿಗಳಾದ ಕಾವೇರಿ, ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಕೃಷ್ಣಾ ಮತ್ತು ಗೋದಾವರಿ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ “ತೀರ್ಥ ಸ್ನಾನ” ಮಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಇದನ್ನು ‘ಮಘಿ ಪುಣ್ಣಮಿ’ ಅಥವಾ ‘ಮಾಘ ಸ್ನಾನದ ಮುಕ್ತಾಯ’ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ದೇವಾಲಯಗಳ ಉತ್ಸವ: ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ರಥೋತ್ಸವಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷದೀಪೋತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹಂಪಿ, ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಯ ದೇಗುಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
2. ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ, ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಮಾಘ ಪೌರ್ಣಮಿಯು ಹಲವು ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:
- ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರವೇಶ: ಮಾಘ ಮಾಸದ ಈ ದಿನದಂದು ದೇವತೆಗಳು ಅಮೃತದ ಹನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನ ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರದ ಪಾಪಗಳು ತೊಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
- ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಜನ್ಮ ವೃತ್ತಾಂತ: ಮಾಘ ಮಾಸದ ಪೌರ್ಣಮಿಯ ದಿನ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಜಯಂತಿ. ಆ ದಿನ ಗುರು ದತ್ತಾತ್ರೇಯರ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಗಜೇಂದ್ರ ಮೋಕ್ಷದ ಪುಣ್ಯ: ಶ್ರೀಹರಿಯು ಗಜೇಂದ್ರ ಎಂಬ ಆನೆಯನ್ನು ಮೊಸಳೆಯ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಮೋಕ್ಷ ನೀಡಿದ ತಿಂಗಳು ಇದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ದಿನ ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಪಠಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಇದೆ.
ಮಾಘಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಯಾವ ಕ್ಷೇತ್ರ ಶ್ರೇಷ್ಠ? ಪುಣ್ಯಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ!
3. ಆಚರಿಸಬೇಕಾದ ಕ್ರಮಗಳು (ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ)
ಮಾಘ ಪೌರ್ಣಮಿ ದಿನವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:
ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ:
ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು ಈ ದಿನದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಆಚರಣೆ. ಹರಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ನೀರಿಗೆ ಗಂಗಾಜಲ, ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ದರ್ಬೆಯನ್ನು ಹಾಕಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸೂರ್ಯ- ಚಂದ್ರ ದರ್ಶನ:
ಬೆಳಗ್ಗೆ ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ರಾತ್ರಿ ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಹಾಲಿನ ಅರ್ಘ್ಯ ನೀಡುವುದು ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಹರಿ-ಹರ ಆರಾಧನೆ:
ಶೈವ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇದೆ. ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರಾಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ತುಳಸಿ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
4. ‘ದಾನ’ – ಮಾಘ ಪೌರ್ಣಮಿಯ ಜೀವಾಳ
“ದಾನಂ ಪರಮ ಧರ್ಮಃ” ಎಂಬ ತತ್ವ ಈ ದಿನ ಅಕ್ಷರಶಃ ಪಾಲನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ದಾನ ನೀಡಲು ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ:
- ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ (ತಿಲ ದಾನ): ಶನಿ ದೋಷ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಎಳ್ಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಅನ್ನದಾನ: ಅನ್ನದಾನಕ್ಕೆ ಇರುವ ಮಹತ್ವ ಅಪಾರ. ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬಡವರಿಗೆ ಪ್ರಸಾದದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅನ್ನ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪಾದರಕ್ಷೆ: ಶೀತಗಾಳಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ಸಂಧಿಕಾಲ ಇದಾದ್ದರಿಂದ ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಚಪ್ಪಲಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ರೂಢಿ.
- ಪಂಚಾಮೃತ ದಾನ: ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ, ಜೇನುತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವುದು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಾಘ ಸ್ನಾನ 2026: ಪಾಪ ವಿಮೋಚನೆ, ಪುಣ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮಾಘ ಮಾಸದ ಸ್ನಾನದ ಮಹತ್ವ, ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳು
5. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಮಾಘ ಪೌರ್ಣಮಿಯ ಸಮಯವು ಚಳಿಗಾಲ ಮುಗಿದು ವಸಂತ ಕಾಲದ ಆಗಮನದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
- ಆರೋಗ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿ: ಮಾಘ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೇಗ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಮೈಯೊಡ್ಡುವುದರಿಂದ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
- ಚಂದ್ರನ ಪ್ರಭಾವ: ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ಚಂದ್ರನು ಭೂಮಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜಲರಾಶಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಮೆದುಳಿನ ಮೇಲೆ (ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಂಶ) ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಜಪ-ತಪಗಳಿಗೆ ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಮಯ.
6. ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶೇಷತೆ: ಜಾತ್ರೆ- ಉತ್ಸವಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಘ ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಜಾತ್ರೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
- ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನದಂದು ಮಠ-ಮಾನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರವಚನಗಳು ಮತ್ತು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
- ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ‘ಕೋಲ’ ಅಥವಾ ‘ನೇಮ’ಗಳಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೈವಾರಾಧನೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಕೊನೆ ಮಾತು
ಮಾಘ ಪೌರ್ಣಮಿಯು ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಹಬ್ಬ. “ಮನದ ಮೈಲಿಗೆಯನ್ನು ತೊಳೆದು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೆಳಕಿನತ್ತ ಸಾಗು” ಎಂಬುದೇ ಈ ದಿನದ ಸಂದೇಶ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದಿನವು ಭಕ್ತಿ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳ (ದಾನ) ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ದೇವತ್ವದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ.
ಲೇಖನ- ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ
