ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯು ಹೇಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವೋ ಅದೇ ರೀತಿ “ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಗೀತೆ”ಯು ಜ್ಞಾನಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಗ್ರಂಥ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಕರ್ಮದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ಸಾರಿದರೆ, ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಗೀತೆಯು ಶಾಂತವಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ‘ಅರಿವಿನ’ ಮೂಲಕ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನ ಜನನ ವೃತ್ತಾಂತ:
ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಗೀತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು, ಅದರ ಕರ್ತೃವಾದ ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಋಷಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಅವರ ಜನನವೇ ಕೌತುಕವಾದದ್ದು. ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನ ತಂದೆ ಕಹೋಲ ಋಷಿಗಳು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಸರು. ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ವೇದಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ವೇದ ಪಠಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಪತ್ನಿ ಸುಜಾತೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಗುವು “ತಂದೆಯೇ, ನೀವು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ತಪ್ಪು, ವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥ ಹೀಗಲ್ಲ” ಎಂದು ಎಂಟು ಬಾರಿ ತಿದ್ದಿತು. ಮಗುವಿನ ಈ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯನ್ನು ಕಂಡು, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಕುಪಿತರಾದ ಕಹೋಲ ಋಷಿಗಳು, “ಹುಟ್ಟುವ ಮೊದಲೇ ನನ್ನನ್ನು ತಿದ್ದುವೆಯಾ? ನೀನು ಎಂಟು ಕಡೆ ವಕ್ರವಾಗಿ ಹುಟ್ಟು” ಎಂದು ಶಾಪ ನೀಡಿದರು.
ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನ ಜನನ:
ತಂದೆಯ ಶಾಪದಂತೆ ಮಗುವು ಎಂಟು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಟ್ಟ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಜನಿಸಿತು. ಕೈಗಳು, ಕಾಲುಗಳು, ಮೊಣಕಾಲುಗಳು ಹೀಗೆ ಎಂಟು ಭಾಗಗಳು ವಕ್ರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆತನಿಗೆ ‘ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು.
ತಂದೆಯ ಬಿಡುಗಡೆ:
ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನ ತಂದೆ ಕಹೋಲರು ಮಿಥಿಲೆಯ ರಾಜ ಜನಕನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥ ವಾದದಲ್ಲಿ ‘ವಂದಿ’ ಎಂಬ ಪಂಡಿತನ ಬಳಿ ಸೋತು, ಸಾಗರ ದೇವತೆಗೆ ಬಲಿಯಾಗಲು ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದ ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನು ಈ ವಿಷಯ ತಿಳಿದು, ಜನಕನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿನ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನ ವಕ್ರ ದೇಹವನ್ನು ಕಂಡು ಹೀಯಾಳಿಸಿ ನಗುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನು ಅವರಿಗಿಂತ ಜೋರಾಗಿ ನಗುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ರಾಜ ಜನಕನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, “ಬಾಲಕನೇ, ಅವರೆಲ್ಲ ನಿನ್ನ ರೂಪ ಕಂಡು ನಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ನೀನು ಏಕೆ ನಗುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ?” ಅದಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನು, “ರಾಜನೇ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಭೆ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿರುವುದು ಕೇವಲ ಚಮ್ಮಾರರು (ಚರ್ಮದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು). ಅವರಿಗೆ ನನ್ನೊಳಗಿನ ಆತ್ಮ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ನನ್ನ ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗಳ ವಕ್ರತೆ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಈ ಒಂದು ಮಾತು ಜನಕನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನ ಪಾದಕ್ಕೆ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಗೀತೆಯ ಸಾರಾಂಶ: ಇಪ್ಪತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಸತ್ವ
ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಗೀತೆಯು ಇಪ್ಪತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿದೆ. ರಾಜ ಜನಕನು ಕೇಳುವ ಮೂರು ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಂದ ಈ ಸಂವಾದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ:
- ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?
- ಮುಕ್ತಿ (ಮೋಕ್ಷ) ಹೇಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ?
- ವೈರಾಗ್ಯ ಎಂದರೆ ಏನು?
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟಾವಕ್ರರು ನೀಡುವ ಉತ್ತರಗಳೇ ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಗೀತೆಯ ಸಾರ.
ಸಾಕ್ಷಿ ಭಾವ:
ಅಷ್ಟಾವಕ್ರರ ಬೋಧನೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ‘ಸಾಕ್ಷಿ ಭಾವ’. ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, “ನಾನು ಸುಖಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ”, “ನಾನು ದುಃಖಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ” ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಅಷ್ಟಾವಕ್ರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, “ನೀನು ಸುಖಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ದುಃಖಿಯೂ ಅಲ್ಲ. ನೀನು ಇವೆರಡನ್ನೂ ಗಮನಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಾಕ್ಷಿ.”
ದೇಹ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದ ಭಿನ್ನತೆ: ದೇಹವು ನಾಶವಾಗುವಂಥದ್ದು, ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾದದ್ದು. ಆದರೆ ಆತ್ಮವು ಆಕಾಶದಂತೆ ನಿರ್ಲಿಪ್ತವಾದದ್ದು. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳು ಬರುತ್ತವೆ, ಹೋಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಮೋಡಗಳು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಬದುಕಿನ ಘಟನೆಗಳು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆ:
ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮೋಕ್ಷವೆಂದರೆ ಮರಣದ ನಂತರ ಸಿಗುವ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅಷ್ಟಾವಕ್ರರು ಇದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮನ ಏವ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ: “ನೀನು ನಿನ್ನನ್ನು ಮುಕ್ತ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತೀಯೆ, ಬಂಧಿತ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತೀಯೆ.”
ಬಂಧನ ಎಂದರೆ ಏನು?: “ನಾನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ” ಎಂಬ ಭಾವನೆಯೇ ಬಂಧನ. “ನಾನು ಉಣ್ಣುತ್ತಿದ್ದೇನೆ”, “ನಾನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದೇನೆ” ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರವೇ ಸಂಸಾರ.
ಬಿಡುಗಡೆ ಎಂದರೆ ಏನು?: “ನಾನು ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಪ್ರಕೃತಿಯು ತನ್ನ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ, ನಾನು ಕೇವಲ ದ್ರಷ್ಟಾರ” ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದೇ ಮುಕ್ತಿ.
ಈ ಜಗತ್ತು ಆತ್ಮನ ಮೇಲೆ ಮೂಡಿಬಂದ ಒಂದು ಚಿತ್ರವಿದ್ದಂತೆ. ಒಂದು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಅಲೆಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ. ಆ ಅಲೆಗಳು ಸಾಗರಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವೇ? ಅಲ್ಲ. ಅಲೆಯೂ ನೀರೇ, ಸಾಗರವೂ ನೀರೇ. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ಆ ಒಂದೇ ಪರಮಾತ್ಮನ ಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳು.
ವೈರಾಗ್ಯದ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ:
ವೈರಾಗ್ಯವೆಂದರೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವುದಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸಂಸಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸಿನ ಒಳಗಿನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ನಿಜವಾದ ವೈರಾಗ್ಯ. ವಿಷಯ ಸುಖಗಳನ್ನು ವಿಷವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಯಾವುದರ ಮೇಲೆ ನಮಗೆ ಅತಿಯಾದ ಮಮತೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ನಮ್ಮ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮೂಲ. ವಸ್ತುಗಳು ಇರಲಿ ಅಥವಾ ಹೋಗಲಿ, ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿರುವುದೇ ನಿಜವಾದ ವೈರಾಗ್ಯ.
ಜ್ಞಾನಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಗೀತೆಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದ್ವಂದ್ವಾತೀತ: ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಲಾಭ-ನಷ್ಟ, ಶತ್ರು-ಮಿತ್ರ, ಸ್ತುತಿ-ನಿಂದೆಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ.
ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿ: ಜ್ಞಾನಿಯು ಬದುಕಲು ಯಾವುದೇ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ ಲೋಕದ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯನಂತೆ ಕಂಡರೂ ಒಳಗಿನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
ಕರ್ತೃತ್ವವಿಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯ: ಬೆಂಕಿಯು ಹೇಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಂತೆ ಸುಡುತ್ತದೋ ಸೂರ್ಯನು ಹೇಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಂತೆ ಬೆಳಗುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಞಾನಿಯು ಯಾವುದೇ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಗೀತೆಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ವಿಚಾರಗಳು:
ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಗೀತೆಯು ಇತರೆ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಲು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಿವೆ:
ಯಾವುದೇ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನಗಳಿಲ್ಲ: ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ, ಪುನಸ್ಕಾರ, ಮಂತ್ರ-ತಂತ್ರಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ‘ಅರಿವು’ ಒಂದೇ ಸಾಕು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
ಪಾಪ-ಪುಣ್ಯಗಳ ಹಂಗಿಲ್ಲ: ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಪಾಪವೂ ಇಲ್ಲ, ಪುಣ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೇವಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಎಂದು ಅಷ್ಟಾವಕ್ರರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
ತಕ್ಷಣದ ಜ್ಞಾನ: ಇದು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಜ್ಞಾನವಲ್ಲ. “ನೀನು ಈಗಲೇ, ಈ ಕ್ಷಣವೇ ಮುಕ್ತನಾಗಬಹುದು” ಎನ್ನುವ ಧೈರ್ಯ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿದೆ.
ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಗೀತೆಯ ಸಂದೇಶ:
ಅಷ್ಟಾವಕ್ರ ಗೀತೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಮಗೆ ನೀಡುವ ಸಂದೇಶವೆಂದರೆ “ಆನಂದವಾಗಿರು”. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಹಣ ಬಂದರೆ ಸುಖ, ಅಧಿಕಾರ ಸಿಕ್ಕರೆ ಸುಖ ಎಂದು ಓಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಅಷ್ಟಾವಕ್ರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, “ಸುಖವು ನಿನ್ನ ಒಳಗೇ ಇದೆ. ನೀನು ಆನಂದದ ಸಾಗರ. ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲೋ ಹುಡುಕುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಕಳಚು, ಜಗತ್ತಿನ ಆಟವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನೋಡು, ಆಗ ನೀನು ಪರಮ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀಯೆ.”
ಲೇಖನ- ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ
