ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ವೇದಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಇತಿಹಾಸಗಳು (ರಾಮಾಯಣ-ಮಹಾಭಾರತ) ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿವೆ. ವೇದಗಳ ಸಾರವು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಸರಳ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬೋಧಿಸುವುದೇ ಪುರಾಣಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ. “ಪುರಾ ಅಪಿ ನವಂ ಇತಿ ಪುರಾಣಮ್” – ಅಂದರೆ ಯಾವುದು ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದರೂ ಎಂದಿಗೂ ಹೊಸತಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಪುರಾಣ.
1. ಪುರಾಣಗಳ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣ
ಉಲ್ಲೇಖದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹರ್ಷಿ ವೇದವ್ಯಾಸರು ವೇದಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿದ ನಂತರ ಅವುಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿಸಲು 18 ಮಹಾಪುರಾಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
ಒಂದು ಪುರಾಣವು ಐದು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂದು ‘ಅಮರಕೋಶ’ದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ:
- ಸರ್ಗ: ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸೃಷ್ಟಿ.
- ಪ್ರತಿಸರ್ಗ: ಲಯ ಮತ್ತು ಪುನರ್ ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿವರ.
- ವಂಶ: ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳ ವಂಶಾವಳಿ.
- ಮನ್ವಂತರ: ಕಾಲಚಕ್ರದ ವಿವಿಧ ಮನುಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿ.
- ವಂಶಾನುಚರಿತ: ಸೂರ್ಯವಂಶ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರವಂಶದ ರಾಜರ ಇತಿಹಾಸ.
ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತದ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಆಚರಣೆ: ದಶಮಿ ರಾತ್ರಿಯಿಂದ ದ್ವಾದಶಿ ಪಾರಣೆಯವರೆಗೆ ನೀವು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ
2. ಅಷ್ಟಾದಶ ಮಹಾಪುರಾಣಗಳು
ಗುಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಸಾತ್ವಿಕ (ವಿಷ್ಣು ಪ್ರಧಾನ), ರಾಜಸಿಕ (ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಧಾನ) ಮತ್ತು ತಾಮಸಿಕ (ಶಿವ ಪ್ರಧಾನ) ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದೆ:
| ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ | ಪುರಾಣದ ಹೆಸರು | ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ (ಅಂದಾಜು) | ವಿಶೇಷತೆ |
| 1 | ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಾಣ | 10,000 | ಇದನ್ನು ‘ಆದಿ ಪುರಾಣ’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. |
| 2 | ಪದ್ಮ ಪುರಾಣ | 55,000 | ವಿಶ್ವದ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ವಿವರಣೆ ಇದೆ. |
| 3 | ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣ | 23,000 | ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರಗಳ ಸುಂದರ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ. |
| 4 | ವಾಯು/ಶಿವ ಪುರಾಣ | 24,000 | ಶಿವನ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. |
| 5 | ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ | 18,000 | ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುರಾಣ. |
| 6 | ನಾರದ ಪುರಾಣ | 25,000 | ವೇದಾಂಗಗಳು ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ. |
| 7 | ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪುರಾಣ | 9,000 | ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ‘ದೇವಿ ಸಪ್ತಶತಿ’ ಅಡಗಿದೆ. |
| 8 | ಅಗ್ನಿ ಪುರಾಣ | 15,000 | ಕಲೆ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ಆಯುರ್ವೇದಗಳ ವಿಶ್ವಕೋಶವಿದ್ದಂತೆ. |
| 9 | ಭವಿಷ್ಯ ಪುರಾಣ | 14,500 | ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ಘಟನೆಗಳ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. |
| 10 | ಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತ ಪುರಾಣ | 18,000 | ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ರಾಧೆಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. |
| 11 | ಲಿಂಗ ಪುರಾಣ | 11,000 | ಶಿವಲಿಂಗದ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು 28 ಅವತಾರಗಳ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ. |
| 12 | ವರಾಹ ಪುರಾಣ | 24,000 | ವಿಷ್ಣುವಿನ ವರಾಹ ಅವತಾರದ ಕಥೆ ಇದೆ. |
| 13 | ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣ | 81,000 | ಇದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪುರಾಣ. ಷಣ್ಮುಖನ ಕಥೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. |
| 14 | ವಾಮನ ಪುರಾಣ | 10,000 | ವಾಮನ ಅವತಾರದ ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಭೂ ವಿವರಣೆ ಇದೆ. |
| 15 | ಕೂರ್ಮ ಪುರಾಣ | 17,000 | ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕೂರ್ಮ ಅವತಾರ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರ ಗೀತೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. |
| 16 | ಮತ್ಸ್ಯ ಪುರಾಣ | 14,000 | ಮತ್ಸ್ಯ ಅವತಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯದ ಕಥೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. |
| 17 | ಗರುಡ ಪುರಾಣ | 19,000 | ಸಾವು ಮತ್ತು ಮರಣಾನಂತರದ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. |
| 18 | ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪುರಾಣ | 12,000 | ಲಲಿತಾ ಸಹಸ್ರನಾಮವು ಇದರಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. |
3. ಅಷ್ಟಾದಶ ಉಪಪುರಾಣಗಳು
ಮಹಾಪುರಾಣಗಳ ನಂತರ ಸಮಾಜದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಉಪಪುರಾಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇವು ಹೆಚ್ಚು ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿವೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಉಪಪುರಾಣಗಳು:
- ಸನತ್ಕುಮಾರ ಪುರಾಣ 2. ನರಸಿಂಹ ಪುರಾಣ 3. ನಾರದೀಯ ಪುರಾಣ 4. ಶಿವ ರಹಸ್ಯ ಪುರಾಣ 5. ದೂರ್ವಾಸ ಪುರಾಣ 6. ಕಪಿಲ ಪುರಾಣ 7. ಮಾನವ ಪುರಾಣ 8. ಭಾರ್ಗವ ಪುರಾಣ 9. ವರುಣ ಪುರಾಣ 10. ಕಾಳಿಕಾ ಪುರಾಣ 11. ಸಾಂಬ ಪುರಾಣ 12. ನಂದಿ ಪುರಾಣ 13. ಸೌರ ಪುರಾಣ 14. ಪರಾಶರ ಪುರಾಣ 15. ಆದಿತ್ಯ ಪುರಾಣ 16. ಮಾಹೇಶ್ವರ ಪುರಾಣ 17. ದೇವೀಭಾಗವತ ಪುರಾಣ 18. ವಸಿಷ್ಠ ಪುರಾಣ.
ಪಂಚಾಂಗ ಎಂದರೇನು? 60 ಸಂವತ್ಸರಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರ, ರಾಶಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ
4. ಪುರಾಣಗಳ ಮಹತ್ವ
- ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮನ್ವಯ: ಇವು ಶೈವ, ವೈಷ್ಣವ ಮತ್ತು ಶಾಕ್ತ ಪಂಥಗಳ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿ.
- ನೈತಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ: ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ, ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ದಾನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬೋಧಿಸುತ್ತವೆ.
- ಇತಿಹಾಸದ ಆಕರ: ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ (ನದೀ, ಪರ್ವತಗಳು) ಮತ್ತು ರಾಜವಂಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಧಾರಗಳಾಗಿವೆ.
- ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಂಶಗಳು: ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ, ಆಯುರ್ವೇದ, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಂತಹ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ.
ಕೊನೆಮಾತು
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಅಷ್ಟಾದಶ ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಪುರಾಣಗಳು ಭಾರತದ ಜ್ಞಾನ ಭಂಡಾರಗಳು. ಇವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಮಾನವ ಜೀವನದ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿರುವ ಜೀವನ ಸಂಹಿತೆಗಳು.
ಲೇಖನ- ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ
