ಸೋದೆ ಮಠದ ಸ್ವಾಮಿಗಳಾದ ವಿಶ್ವವಲ್ಲಭ ತೀರ್ಥರು ತುಂಬ ಆಸ್ಥೆ ವಹಿಸಿ, ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಿರುವಂಥ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಪು ತಾಲೂಕಿನ ಇನ್ನಂಜೆ ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಉಂಡಾರು ಗ್ರಾಮದ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಗೆಗಿನ ಲೇಖನ ಇದು. ಇವತ್ತಿಗೆ ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ವೈಷ್ಣವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಬೆಳಗುತ್ತಿದೆ. ನಿಸರ್ಗದ ಹಸಿರು ಹೊದಿಕೆಯ ನಡುವೆ ಮೌನ ಮತ್ತು ದೈವಿಕತೆಯ ಸಮ್ಮಿಲನದಂತಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸುಮಾರು ಏಳು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ದೀರ್ಘವಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
1. ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಹೆಸರಿನ ಉಗಮ (ದೈವಿಕ ಐತಿಹ್ಯ)
“ಉಂಡಾರು” ಎಂಬ ಹೆಸರೇ ಒಂದು ಪವಾಡದ ಸಂಕೇತ. ತುಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ಹೆಸರಿನ ಹಿಂದೆ “ದೇವರು ಉಂಡ ಊರು” ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ.
- ಪವಾಡದ ಕಥೆ: ಹಿಂದೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವರಿಗೆ ಅತೀವ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಾಲನೊಬ್ಬ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ, ಆ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಂತನೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು (ಉಂಡನು) ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಆತನ ತಂದೆ ಅರ್ಚಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅದೊಮ್ಮೆ ತನ್ನ ತಂದೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದು, ದೇವರಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ತಡವಾದಾಗ ಈ ಬಾಲಕನೇ ದೇವರಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿದನಂತೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಚಕರು ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ ದೇವರು ಅದರ ಭಾವವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಭಗವಂತನೇ ಆ ಬಾಲಕನ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಓಗೊಟ್ಟು ಊಟ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ‘ಉಂಡಾರು’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಶಾಶ್ವತವಾಯಿತು.
- ಪ್ರಾಚೀನತೆ: ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು 700-800 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಇಲ್ಲಿ ಆರಾಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಕುರುಹುಗಳಿವೆ.
2. ಶ್ರೀ ಸೋದೆ ಮಠ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜ ಯತಿಗಳ ಸಂಬಂಧ
ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಉಡುಪಿ ಅಷ್ಟ ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಶ್ರೀ ಸೋದೆ ವಾದಿರಾಜ ಮಠದ ಸಂಬಂಧವೇ ಮೂಲಕಾರಣ.
- ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜರ ಭೇಟಿ: 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಹಾನ್ ಸಂತರು ಮತ್ತು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜರು ತಮ್ಮ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿಯ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಕಂಡ ಅವರು, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದರು.
- ಆಡಳಿತ: ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪೂರ್ಣ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸೋದೆ ಮಠವು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೋದೆ ಮಠದ ಸ್ವಾಮಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ವಿಶ್ವವಲ್ಲಭ ತೀರ್ಥ ಶ್ರೀಪಾದರು ಸ್ವತಃ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿ, ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗೊಳಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
3. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರದ ವೈಭವ
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವು ಉಂಡಾರು ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಜೊತೆಗೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸೊಬಗನ್ನು ಮೇಳೈಸುವ ರೀತಿ ಮಾಡಿದೆ.
- ಶಿಲ್ಪಕಲೆ: ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಪೌಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆತ್ತನೆಗೆ ಬಳಸಿದ ಶಿಲೆಗಳು ನೋಡುಗರ ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.
- ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಗುಡಿ: ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ (ಹನುಮಂತ) ದೇವರ ಗುಡಿಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ.
- ಸಂಗೀತದ ಕಲ್ಲುಗಳು: ಹಂಪೆಯ ವಿಠಲ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಇಲ್ಲೂ ಸಹ ಸಣ್ಣ ಸಂಗೀತದ ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮೆಲ್ಲನೆ ತಟ್ಟಿದರೆ ಸ್ವರಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ.
- ಕಲ್ಲಿನ ಗಂಟೆ: ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಏಕಶಿಲೆಯ ಕಲ್ಲಿನ ಗಂಟೆಯು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅದ್ಭುತಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
4. ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಫಲಗಳು
ಉಂಡಾರು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಭಕ್ತರು ಬರಿಗೈಲಿ ವಾಪಸ್ ಹೋದ ಉದಾಹರಣೆ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾತು ಇಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿಯು ಭಕ್ತರ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.
- ಸಂತಾನ ಭಾಗ್ಯ: ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ದಂಪತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು “ಸಂತಾನ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ” ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಹರಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಗಾಢ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಅನೇಕ ದಂಪತಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹರಕೆ ಮಾಡಿಒಂಡ ಮೇಲೆ ಮಕ್ಕಳಾದ ನಂತರ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತೊಟ್ಟಿಲು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
- ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿ ದೋಷ: ಕಣ್ಣಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವವರು ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾಯಿಲೆ ಇರುವವರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಗುಣಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
- ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ಕೃಷಿಕರು ತಮ್ಮ ಬೆಳೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬರಲಿ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿನ ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಹರಕೆ ಹೊರುತ್ತಾರೆ.
5. ದೈನಂದಿನ ಅನ್ನದಾನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
“ಉಂಡ ದೇವರು” ಇರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಹಸಿದಿರಬಾರದು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ.
- ಅನ್ನದಾನ: ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಅನ್ನದಾನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಏಕಾದಶಿಯ ದಿನದಂದು ಮಾತ್ರ ಉಪವಾಸದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅನ್ನದಾನ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಉಳಿದಂತೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ನೂರಾರು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಪ್ರಸಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೋಜನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುತ್ತದೆ.
- ಗುಣಮಟ್ಟ: ಇಲ್ಲಿನ ಅನ್ನಪ್ರಸಾದವು ಅತ್ಯಂತ ರುಚಿಕರ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಭಕ್ತರು ಇದನ್ನು ದೇವರ ಮಹಾಪ್ರಸಾದವೆಂದೇ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಉಡುಪಿ ಪರ್ಯಾಯ 2026: ಎರಡು ವರ್ಷದ ಪದ್ಧತಿ ತಂದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯತಿ ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜ ತೀರ್ಥರ ಅಪೂರ್ವ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ
6. ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜಾ ಸಮಯ
ಭಕ್ತರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಮಯದಂತೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು:
- ಬೆಳಗ್ಗೆ ದರ್ಶನ 6ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 1.30ರವರೆಗೆ.
- ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಮಹಾಪೂಜೆ 12ರಿಂದ 12.30 (ಇದರ ನಂತರ ಅನ್ನದಾನ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ).
- ಸಂಜೆಯ ದರ್ಶನ: 5ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 8ರ ವರೆಗೆ.
7. ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಸವಗಳು
- ವಾರ್ಷಿಕ ರಥೋತ್ಸವ: ಧನುರ್ಮಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರಥೋತ್ಸವವು ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಬರುತ್ತಾರೆ.
- ಧನು ಪೂಜೆ: ಇಡೀ ಧನುರ್ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಮಹಾವಿಷ್ಣು ಯಾಗ: ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಯಾಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
8. ತಲುಪುವ ಮಾರ್ಗ
- ವಿಳಾಸ: ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಉಂಡಾರು, ಅಂಚೆ: ಇನ್ನಂಜೆ, ಜಿಲ್ಲೆ: ಉಡುಪಿ.
- ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ: ಉಡುಪಿಯಿಂದ ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ಹೋಗುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66ರಲ್ಲಿ ಕಟಪಾಡಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನಂಜೆ ಜಂಕ್ಷನ್ನಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಆಟೋ ಅಥವಾ ಬಸ್ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ತಲುಪಬಹುದು. (ಉಡುಪಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ದೂರ).
- ರೈಲು: ಹತ್ತಿರದ ನಿಲ್ದಾಣ ಉಡುಪಿ ಅಥವಾ ಇಂದ್ರಾಳಿ.
ಲೇಖನ– ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ
