ಇದೇ ಜನವರಿ 17-18ರಂದು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಡುಪಿ ಪರ್ಯಾಯ ಮಹೋತ್ಸವ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಈ ಬಾರಿ ಶೀರೂರು ಮಠದ ವೇದವರ್ಧನ ತೀರ್ಥರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಪೂಜಾ ಕೈಂಕರ್ಯದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಇಂದು ನಾವು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಪರ್ಯಾಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಸೋದೆ ಮಠದ ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜ ತೀರ್ಥರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಜನನ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮ
ವಾದಿರಾಜರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1480ರಲ್ಲಿ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಹೂವಿನಕೆರೆ ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.
- ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮದ ಹೆಸರು: ಭೂವರಾಹ.
- ತಂದೆ-ತಾಯಿ: ರಾಮಾಚಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಗೌರಿ ದೇವಿ. ಈ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀ ವಾಗೀಶ ತೀರ್ಥರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಇವರು, “ಮಗು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಹುಟ್ಟಿದರೆ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ, ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಹುಟ್ಟಿದರೆ ಮಠಕ್ಕೆ” ಎಂಬ ವಾಗ್ದಾನದಂತೆ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಸನ್ಯಾಸ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದರು.
ಸೋದೆ ಮಠದ ಪರಂಪರೆ
ಉಡುಪಿಯ ಎಂಟು ಮಠಗಳನ್ನು (ಅಷ್ಟಮಠಗಳನ್ನು) ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಪೈಕಿ ಸೋದೆ ಮಠವೂ ಒಂದು.
- ಪ್ರಥಮ ಯತಿಗಳು: ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮದ ಸಹೋದರರಾದ ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ತೀರ್ಥರು ಸೋದೆ ಮಠದ ಮೊದಲ ಯತಿಗಳು.
- ವಾದಿರಾಜರ ಸ್ಥಾನ: ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜ ತೀರ್ಥರು ಈ ಸೋದೆ ಮಠದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದ 20ನೇ ಯತಿಗಳು.
- ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣ: ಈ ಮಠಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ‘ಕುಂಭಾಸಿ ಮಠ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು. ವಾದಿರಾಜರು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಶಿರಸಿ ಬಳಿ ಸೋದೆ (ಸ್ವಾದಿ) ಎಂಬಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ನಿಂತು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಮಠಕ್ಕೆ ‘ಸೋದೆ ಮಠ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು.
ಪರ್ಯಾಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸುಧಾರಣೆ
ವಾದಿರಾಜರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಉಡುಪಿ ಕೃಷ್ಣನ ಪೂಜಾ ಅಧಿಕಾರವು ಪ್ರತಿ ಮಠಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರಿತ ವಾದಿರಾಜರು:
- ಪೂಜೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಎರಡು ತಿಂಗಳಿಂದ ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದರು.
- ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ‘ಪರ್ಯಾಯ ಪದ್ಧತಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಮಠಗಳಿಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಸಿಕ್ಕಂತಾಯಿತು.
ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ ಮತ್ತು ‘ವಾದಿರಾಜ ಗುಳ್ಳ’
ವಾದಿರಾಜರ ಇಷ್ಟದೈವ ಶ್ರೀ ಹಯಗ್ರೀವ ದೇವರು. ಅವರು ದೇವರಿಗೆ ‘ಹಯಗ್ರೀವ ಮಡ್ಡಿ’ ಎಂಬ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಭಗವಂತನೇ ಕುದುರೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೈವೇದ್ಯ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಎಂಬ ಕಥೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಉಡುಪಿಯ ‘ಮಟ್ಟು’ ಗ್ರಾಮದ ರೈತರು ಬೆಳೆದ ಬದನೆಕಾಯಿಯನ್ನು ವಾದಿರಾಜರು ವಿಷಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ನಂತರ, ಆ ತಳಿ ‘ವಾದಿರಾಜ ಗುಳ್ಳ’ (ಮಟ್ಟು ಗುಳ್ಳ) ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಪರ್ಯಾಯೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಈ ಬದನೆಕಾಯಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇದೆ.
ತತ್ತ್ವವಾದದ ಹರಿಕಾರ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು: ಜನ್ಮಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಜಕದಿಂದ ಉಡುಪಿ ಅಷ್ಟಮಠಗಳವರೆಗೆ
ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕೃತಿ ರಚನೆ
ವಾದಿರಾಜರು ಬಹುಭಾಷಾ ಪಂಡಿತರು. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದ ‘ಯುಕ್ತಿ ಮಲ್ಲಿಕಾ’, ‘ರುಕ್ಮಿಣೀಶ ವಿಜಯ’ ಹಾಗೂ ‘ತೀರ್ಥ ಪ್ರಬಂಧ’ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ‘ಹಯವದನ’ ಎಂಬ ಅಂಕಿತದಲ್ಲಿ ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ರಚಿಸಿದ ‘ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಶೋಭಾನೆ’ ಹಾಡು ಇಂದಿಗೂ ಮಂಗಳಕರ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಶರೀರ ವೃಂದಾವನ ಪ್ರವೇಶ
ವಾದಿರಾಜರು ಸುಮಾರು 120 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಮಾಜದ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1600ರಲ್ಲಿ ಸೋದೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿ (ಸಶರೀರ) ವೃಂದಾವನಸ್ಥರಾದರು. ವಾದಿರಾಜರು ತತ್ತ್ವವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆದವರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಉಡುಪಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ಪುರುಷರು. ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಭಕ್ತರಿಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿವೆ.
ಲೇಖನ- ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ
