ಕಳೆದುಹೋದ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಆಚರಿಸಿ ‘ಪಯೋವ್ರತ’: ಇಲ್ಲಿದೆ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನ

ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಪಯೋವ್ರತವು ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ವ್ರತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ರತದ ಕುರಿತಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ:

1. ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಪಯೋವ್ರತದ ಉಲ್ಲೇಖವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದ ಎಂಟನೇ ಸ್ಕಂದದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.

ಕಥೆ: ಒಮ್ಮೆ ಅಸುರ ರಾಜನಾದ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ಇಂದ್ರನ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಪದವಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕಷ್ಟಕ್ಕೀಡಾಗುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳ ತಾಯಿಯಾದ ಅದಿತಿಯು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಕಂಡು ಬಹಳ ದುಃಖಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಪತಿಯಾದ ಕಶ್ಯಪ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ‘ಪಯೋವ್ರತ’ವನ್ನು ಆಚರಿಸುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಅದಿತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ ಫಲವಾಗಿ, ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವು ಅವಳ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಾಮನನಾಗಿ ಅವತರಿಸಿ, ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಮರಳಿ ಕೊಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

2. ಶ್ಲೋಕ ಉಲ್ಲೇಖ

ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ಕಶ್ಯಪ ಮುನಿಗಳು ಪಯೋವ್ರತದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ:

ಪಯೋವ್ರತಮಿದಂ ಪುಣ್ಯಂ ಪುರುಷಾರಾಧನಂ ಪರಮ್ | ಅದಿತೇ ತವ ದಾಶ್ಯಾಮಿ ಯೇನ ತುಷ್ಯತಿ ಕೇಶವಃ ||

ಅರ್ಥ: “ಎಲೈ ಅದಿತಿಯೇ, ಕೇಶವನನ್ನು (ವಿಷ್ಣು) ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ಆರಾಧನೆಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ‘ಪಯೋವ್ರತ’ ಎಂಬ ಪುಣ್ಯಕರವಾದ ವ್ರತವನ್ನು ನಿನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತೇನೆ.”

3. ಆಚರಣೆಯ ಸಮಯ

• ಮಾಸ: ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸ.
• ತಿಥಿ: ಫಾಲ್ಗುಣ ಶುಕ್ಲ ಪ್ರತಿಪದೆಯಿಂದ (ಪಾಡ್ಯ) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ದ್ವಾದಶಿಯವರೆಗೆ (ಒಟ್ಟು 12 ದಿನಗಳು).
• ಈ 12 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು.

4. ಆಚರಣೆಯ ಕ್ರಮ (ವಿಧಿ-ವಿಧಾನ)

ಪಯೋವ್ರತ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹಾಲನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಹಾರವಾಗಿ ಸೇವಿಸಿ ಮಾಡುವ ವ್ರತ (ಪಯಸ್ ಎಂದರೆ ಹಾಲು).

• ಸಂಕಲ್ಪ: ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಪಾಡ್ಯದಂದು ಮುಂಜಾನೆ ಸ್ನಾನಾದಿಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, 12 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಬೇಕು.
• ಆರಾಧನೆ: ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಷೋಡಶೋಪಚಾರ ಪೂಜೆಯಿಂದ (ಅಭಿಷೇಕ, ಪುಷ್ಪ, ಧೂಪ, ದೀಪ) ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.
• ಆಹಾರ ನಿಯಮ: ವ್ರತಧಾರಿಗಳು ಅನ್ನ ಅಥವಾ ಇತರ ಘನ ಆಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಕೇವಲ ಹಾಲನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಅಶಕ್ತರಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.
• ಜಪ: ‘ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯ’ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಜಪಿಸಬೇಕು.
• ಶೀಲಪಾಲನೆ: ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ನುಡಿಯಬೇಕು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಬೇಕು.
• ಸಮಾಪ್ತಿ: ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ, ಹವನ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭೋಜನದೊಂದಿಗೆ ವ್ರತವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಬೇಕು.

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ ಮೋಹನಕರ ಗಣಪತಿ ಮಂತ್ರ, ಹೋಮದ ಫಲಗಳು ಮತ್ತು ಮಹತ್ವ

5. ವ್ರತದ ಮಹತ್ವ

• ಈ ವ್ರತವನ್ನು ‘ಸರ್ವಯಜ್ಞ’ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳ ಸಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಕಳೆದುಹೋದ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿ.
• ಸಂತಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ದಂಪತಿ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
• ಇದು ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇಹವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.

ಪಯೋವ್ರತವನ್ನು ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರತಿಪದೆಯಿಂದ (ಪಾಡ್ಯ) ದ್ವಾದಶಿಯವರೆಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

2026ರಲ್ಲಿ ಪಯೋವ್ರತದ ದಿನಾಂಕಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

• ವ್ರತ ಪ್ರಾರಂಭ: 18 ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 (ಬುಧವಾರ) – ಫಾಲ್ಗುಣ ಶುಕ್ಲ ಪ್ರತಿಪದ (ಪಾಡ್ಯ).
• ವ್ರತ ಸಮಾಪ್ತಿ: 28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 (ಶನಿವಾರ) – ಫಾಲ್ಗುಣ ಶುಕ್ಲ ದ್ವಾದಶಿ.

ಒಟ್ಟು 12 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹಾಲನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ.

ಪ್ರಮುಖ ದಿನಾಂಕಗಳ ವಿವರ:

• ಫೆಬ್ರವರಿ 18: ಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ವ್ರತದ ಆರಂಭ.
• ಫೆಬ್ರವರಿ 27: ಆಮಲಕೀ ಏಕಾದಶಿ (ಈ ವ್ರತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಬರುತ್ತದೆ).
• ಫೆಬ್ರವರಿ 28: ಗೋವಿಂದ ದ್ವಾದಶಿ / ಪಯೋವ್ರತ ಸಮಾಪ್ತಿ.

ಈ ವ್ರತವು ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾಲವಾಗಿದ್ದು, ವಾಮನ ಜಯಂತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ.

ಲೇಖನ- ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ