ಮಕರ ರಾಶಿಗೆ ರವಿ ಗ್ರಹದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಆಚರಣೆಗೆ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಅಥವಾ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಮಣ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳ ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ತಾರೀಕು ರವಿ ಗ್ರಹವು ಮಕರ ರಾಶಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಆ ದಿನ ಏಕಾದಶಿ ಇದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸುಗ್ಗಿ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಇದು ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ, ದಾನ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಬ್ಬದ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಸನಾತನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ‘ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದೇವ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸೂರ್ಯನ ಪಥ ಬದಲಾವಣೆಯೇ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಮೂಲ ಎಳೆ.
ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಹತ್ವ (Astrological Significance)
ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಒಂದು ರಾಶಿಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ‘ಸಂಕ್ರಮಣ’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಇರಲು ಕಾರಣಗಳು ಹೀಗಿವೆ:
- ಮಕರ ರಾಶಿ ಪ್ರವೇಶ: ಸೂರ್ಯನು ಗುರು ಗ್ರಹದ ರಾಶಿಯಾದ ಧನುಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ತನ್ನ ಮಗನಾದ ಶನಿಯ ರಾಶಿಯಾದ ಮಕರ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಂದೆ-ಮಗನ ಈ ಮಿಲನವು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾದುದು.
- ಉತ್ತರಾಯಣದ ಆರಂಭ: ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೂರ್ಯನು ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಳಾರ್ಧದಿಂದ ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಕಡೆಗೆ ಚಲಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ‘ದೇವತೆಗಳ ಹಗಲು’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಕಾಲವು ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ (ಮದುವೆ, ಗೃಹಪ್ರವೇಶ ಇತ್ಯಾದಿ) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಸಮಯ.
- ಸೌರ ಮಾಸದ ಬದಲಾವಣೆ: ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಗಲು ದೀರ್ಘವಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಅವಧಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗಿನ ಪಯಣದ ಸಂಕೇತ.
ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆ (Spiritual Significance)
ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯು ಆತ್ಮೋದ್ಧಾರದ ಕಾಲವಾಗಿದೆ.
- ಮೋಕ್ಷದ ಹಾದಿ: ಮಹಾಭಾರತದ ಭೀಷ್ಮ ಪಿತಾಮಹರು ತಮಗೆ ಇಚ್ಛಾಮರಣದ ವರವಿದ್ದರೂ ದಕ್ಷಿಣಾಯನದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದದೆ, ಮೋಕ್ಷದಾಯಕವಾದ ಈ ‘ಉತ್ತರಾಯಣ’ ಪುಣ್ಯಕಾಲ ಬರುವವರೆಗೂ ಶರಶಯ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಯ್ದು ನಂತರ ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟರು ಎಂಬ ಕಥೆಯಿದೆ. ಇದು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ಕಾಲದ ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
- ಸೂರ್ಯೋಪಾಸನೆ: ಈ ದಿನ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ‘ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ’ ಪಠಿಸುವುದು ವಿಶೇಷ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತ. ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಸುಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೇ ಈ ಹಬ್ಬದ ಉದ್ದೇಶ.
- ಶಬರಿಮಲೆ ಮಕರಜ್ಯೋತಿ: ಶಬರಿಮಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿಯ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ, ಮಕರ ಜ್ಯೋತಿಯ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಭಕ್ತರು ಈ ದಿನ ಕಾತರದಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಾರೆ.
ದಾನದ ಮಹಿಮೆ (Significance of Charity)
ಹಿಂದೂ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯಂದು ಮಾಡುವ ದಾನವು ನೂರು ಪಟ್ಟು ಪುಣ್ಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ತಿಲ ದಾನ (ಎಳ್ಳು ದಾನ): ಎಳ್ಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವುದು ಶನಿ ದೋಷದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
- ಅನ್ನದಾನ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರದಾನ: ಚಳಿಗಾಲದ ಅಂತ್ಯದ ಸಮಯವಾದುದರಿಂದ ಬಡವರಿಗೆ ಕಂಬಳಿ, ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಹುಗ್ಗಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ.
- ಧಾನ್ಯ ದಾನ: ಸುಗ್ಗಿಯ ಕಾಲವಾದ್ದರಿಂದ ಬೆಳೆದ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು “ಲೋಕ ಸಮಸ್ತ ಸುಖಿನೋ ಭವಂತು” ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.
ಆಯುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ
ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಂತೆ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೂ ಇಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದ ಬಳಕೆಯು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಜಿಡ್ಡಿನಂಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಹಾರವಲ್ಲ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಆಹಾರವೂ ಹೌದು.
ಕೊನೆ ಮಾತು: ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯು ನಮಗೆ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು (ಸುಗ್ಗಿ), ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ರೀತ್ಯಾ ಶುಭ ಕಾಲವನ್ನು, ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಜ್ಞಾನದ ಹಸಿವನ್ನು ಮತ್ತು ದಾನದ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಲೇಖನ- ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ
