ಇದೇ ತಿಂಗಳ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೇ ತಾರೀಕಿನಂದು ‘ಮಧ್ವನವಮಿ’ ಇದೆ. ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ‘ದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತ’ ಅಥವಾ ‘ತತ್ವವಾದ’ದ ಮೂಲಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಮಾಡಿದವರು ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀಮನ್ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು. ಅವರು ಈ ಭೌತಿಕ ಲೋಕದಿಂದ ಅದೃಶ್ಯರಾಗಿ ಬದರಿಕಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದ ಪವಿತ್ರ ದಿನವನ್ನೇ ‘ಮಧ್ವನವಮಿ’ ಎಂದು ಶ್ರದ್ಧಾ ಭಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
2026ರ ಮಧ್ವನವಮಿ ವಿವರ
ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾಘ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ನವಮಿಯಂದು ಮಧ್ವನವಮಿ ಬರುತ್ತದೆ. 2026ರಲ್ಲಿ ಇದರ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ:
- ದಿನಾಂಕ: 27 ಜನವರಿ 2026, ಮಂಗಳವಾರ.
ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಜನನ ಮತ್ತು ಅವತಾರ
ವಾಯುದೇವರು ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅವತಾರಗಳನ್ನು ತಳೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ನಂಬಿಕೆ:
- ಹನುಮಂತ: ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನ ಸೇವಕನಾಗಿ.
- ಭೀಮಸೇನ: ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಪರಮ ಭಕ್ತನಾಗಿ.
- ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯ: ಕಲಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸದ್ಧರ್ಮದ ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಉಡುಪಿಯ ಬಳಿಯ ಪಾಜಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸುದೇವ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.
ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿವಿಧ ನಾಮಧೇಯಗಳು
ಆಚಾರ್ಯರ ಜೀವನದ ಒಂದೊಂದು ಘಟ್ಟವೂ ಅವರ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ:
ಜನ್ಮ ನಾಮ: ವಾಸುದೇವ ಉಡುಪಿಯ ಪಾಜಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಗೇಹ ಭಟ್ಟ ಮತ್ತು ವೇದಾವತಿ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಇಟ್ಟ ಹೆಸರು ‘ವಾಸುದೇವ’. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸುದೇವನು ಅದ್ಭುತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದನು.
ಸನ್ಯಾಸ ನಾಮ: ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ ತಮ್ಮ ಹದಿನಾರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಯುತಪ್ರೇಕ್ಷ ತೀರ್ಥರಿಂದ ಸನ್ಯಾಸ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದಾಗ ಅವರಿಗೆ ‘ಪೂರ್ಣಪ್ರಜ್ಞ’ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಅಗಾಧ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಗುರುಗಳು ಈ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದರು.
ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ನಾಮ: ಆನಂದತೀರ್ಥ ಸನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಜ್ಞಾನದೀಪ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಗುರುಗಳು ಅವರಿಗೆ ವೇದಾಂತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಸಂದ ಹೆಸರು ‘ಆನಂದತೀರ್ಥ’. ಆಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಂಥಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ‘ಆನಂದತೀರ್ಥ’ ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಮ್ಮತ ನಾಮ: ಮಧ್ವ ವೇದದ ‘ಬಳಿತ್ಥಾ ಸೂಕ್ತ’ದಲ್ಲಿ ಬರುವ ‘ಮಧ್ವ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ವಾಯುದೇವರ ಮೂರನೇ ಅವತಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಮಧು’ ಎಂದರೆ ಆನಂದ (ಜ್ಞಾನ), ‘ವ’ ಎಂದರೆ ತಲುಪಿಸುವವನು. ಅಂದರೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಿ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವವರು ಎಂದರ್ಥ.
ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಸರುಗಳು:
- ಸರ್ವಜ್ಞಾಚಾರ್ಯ: ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಎಂಬ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಭಕ್ತರು ಹೀಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
- ಜಗದ್ಗುರು: ತತ್ತ್ವವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸತ್ಯದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಜಗತ್ತಿಗೇ ಗುರುಗಳಾದರು.
ತತ್ತ್ವವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೂಲ ಸ್ತಂಭ: ಪಂಚಭೇದ ತತ್ವ
ಆಚಾರ್ಯ ಮಧ್ವರ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ತಿರುಳು ‘ಪಂಚಭೇದ’ಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಜಗತ್ತು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಭಗವಂತನಿಗೂ ಜಗತ್ತಿಗೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅವರು ಐದು ನಿರಂತರ ಭೇದಗಳ (ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ) ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ:
- ಪರಮಾತ್ಮ-ಜೀವ ಭೇದ: ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಬೇರೆ, ಜೀವಾತ್ಮನೇ ಬೇರೆ. ಜೀವ ಎಂದಿಗೂ ದೇವನಾಗಲಾರ.
- ಪರಮಾತ್ಮ-ಜಡ ಭೇದ: ಭಗವಂತನಿಗೂ ಪ್ರಕೃತಿ ಅಥವಾ ಅಚೇತನ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.
- ಜೀವ-ಜೀವ ಭೇದ: ಒಂದು ಜೀವಕ್ಕೂ ಇನ್ನೊಂದು ಜೀವಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ (ಜೀವೋಚ್ಚನೀಚ ಭಾವ).
- ಜೀವ-ಜಡ ಭೇದ: ಚೇತನವಾದ ಜೀವಕ್ಕೂ ಅಚೇತನವಾದ ಜಡ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ಭೇದವಿದೆ.
- ಜಡ-ಜಡ ಭೇದ: ಒಂದು ಜಡ ವಸ್ತುವಿಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ಜಡ ವಸ್ತುವಿಗೂ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.
ಈ ಪಂಚಭೇದಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದೇ ತತ್ತ್ವವಾದದ ಅಡಿಪಾಯ.
ತತ್ತ್ವವಾದದ ಹರಿಕಾರ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು: ಜನ್ಮಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಜಕದಿಂದ ಉಡುಪಿ ಅಷ್ಟಮಠಗಳವರೆಗೆ
ಅಷ್ಟಮಠಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಕೃಷ್ಣ
ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಮಲ್ಪೆಯ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಗೋಪಿಚಂದನದ ಮುದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಭಕ್ತಿ ಬಲದಿಂದ ಪಡೆದು ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಕೃಷ್ಣನ ಪೂಜೆ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ನಡೆಯಲು ತಮ್ಮ ಎಂಟು ಮಂದಿ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಸನ್ಯಾಸ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿ ‘ಅಷ್ಟಮಠ’ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು:
- ಪಲಿಮಾರು, ಅದಮಾರು, ಕೃಷ್ಣಾಪುರ, ಪುತ್ತಿಗೆ, ಶೀರೂರು, ಸೋದೆ, ಕಾಣಿಯೂರು ಮತ್ತು ಪೇಜಾವರ ಇವು ಅಷ್ಟ ಮಠಗಳು.
ಅದ್ಭುತ ಪವಾಡಗಳು ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿ
- ಬದರಿ ಪ್ರಯಾಣ: ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 1317ರಲ್ಲಿ ಉಡುಪಿಯ ಅನಂತೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ‘ಐತರೇಯ ಉಪನಿಷತ್’ ಪಾಠ ಮಾಡುವಾಗ ಹೂವಿನ ಮಳೆಯ ನಡುವೆ ಅದೃಶ್ಯರಾಗಿ ಬದರಿಕಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ಇದನ್ನೇ ‘ಅಂತರ್ದಾನ’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಸಮುದ್ರ ಸ್ತಂಭನ: ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ್ದ ಹಡಗನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸನ್ನೆ ಅಥವಾ ಅಂಗವಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು.
- ಮಧ್ವ ಶಿಲೆ: ಬದರಿ ನಾರಾಯಣನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ದಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆಯನ್ನು ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ಎತ್ತಿಟ್ಟಿದ್ದರು, ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಭಕ್ತರ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆ
ಆಚಾರ್ಯರು 37 ಅಮೂಲ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ‘ಸರ್ವಮೂಲ ಗ್ರಂಥಗಳು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಹರಿದಾಸ ಪರಂಪರೆ: ಆಚಾರ್ಯರ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲು ಪುರಂದರದಾಸರು, ಕನಕದಾಸರು, ವಿಜಯದಾಸರಂತಹ ಮಹನೀಯರು ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಮಾಡಿದರು.
- ಹರಿಯ ಸರ್ವೋತ್ತಮತ್ವ: ಮಧ್ವನವಮಿಯಂದು ಭಕ್ತರು ಪಠಿಸುವ ಶ್ಲೋಕವು ಹರಿಯ ಸರ್ವೋತ್ತಮತ್ವ, ಜಗತ್ತಿನ ಸತ್ಯತ್ವ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಮಧ್ವನವಮಿ ಆಚರಣೆ ಹೇಗೆ?
ಈ ದಿನದಂದು ಮಾಧ್ವ ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವಿರುತ್ತದೆ:
- ಪಾರಾಯಣ: ‘ಸುಮಧ್ವ ವಿಜಯ’ ಮತ್ತು ‘ದ್ವಾದಶ ಸ್ತೋತ್ರ’ಗಳ ಪಠಣ.
- ಅಭಿಷೇಕ: ಆಚಾರ್ಯರ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಂಚಾಮೃತ ಅಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಅಲಂಕಾರ.
- ಅನ್ನದಾನ: “ಅನ್ನದಾನವಿನೋದಿ” ಉಡುಪಿ ಕೃಷ್ಣನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಥ ಪ್ರಸಾದ ವಿನಿಯೋಗ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
- ಜ್ಞಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ: ಆಚಾರ್ಯರ ತತ್ವಗಳ ಕುರಿತು ಉಪನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್ ಗೋಷ್ಠಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಕೊನೆಮಾತು
ಮಧ್ವನವಮಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ದಿನ. “ಮನವ ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳದೆ ಮಂತ್ರ ಜಪಿಸಿದರೆ ಫಲವೇನು?” ಎಂಬ ದಾಸವಾಣಿಯಂತೆ, ಆಚಾರ್ಯರು ತೋರಿಸಿದ ಸತ್ಯದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದೇ ನಾವು ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿಜವಾದ ಗೌರವ.
ಲೇಖನ- ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ
