ತಿರುಪತಿಯ ಪವಿತ್ರ ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥ: ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ದರ್ಶನ ಪೂರ್ಣವಾಗದು

ತಿರುಪತಿ ಅಂದಾಕ್ಷಣ ತಿರುಮಲದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ದೇವರ ಹೆಸರನ್ನೇ ಮೊದಲಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ಅಂದರೆ ತಿರುಪತಿಯ ಪವಿತ್ರ ಏಳು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪಾದದಡಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ‘ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥ’ ಮತ್ತು ‘ಶ್ರೀ ಕಪಿಲೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ’ ತಿರುಪತಿ ಯಾತ್ರೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ ಏನೆಂದರೆ, ತಿರುಪತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಪುರಾತನ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ ಎಂಬ ಅಗ್ಗಳಿಕೆ ಇದರದ್ದು.

ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಸವಿಸ್ತಾರವಾದ ಲೇಖನ ಇಲ್ಲಿದೆ:

ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಪುರಾಣ

• ಕಪಿಲ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ತಪಸ್ಸು: ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಪಿಲ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಶಿವನ ಕುರಿತು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಶಿವನು ಇಲ್ಲಿ ‘ಕಪಿಲೇಶ್ವರ’ನಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದನು. ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ‘ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
• ಪಾತಾಳ ಲೋಕದ ಸಂಪರ್ಕ: ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಾತಾಳ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದ್ವಾರವೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಪಿಲ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪಾತಾಳ ಲೋಕದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು ಎಂಬ ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ.

ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥ (ಜಲಪಾತ)

ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡದಾದ ಸುಂದರ ಪುಷ್ಕರಿಣಿ (ಕೊಳ) ಇದೆ.

• ಆಕಾಶ ಗಂಗೆಯ ಧಾರೆ: ಶೇಷಾಚಲ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಹರಿದು ಬರುವ ಪವಿತ್ರ ಜಲವು ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಜಲಪಾತದಂತೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ದೃಶ್ಯವು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.
• ಪಾಪನಾಶಿನಿ: ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸಕಲ ಪಾಪಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಶಿವನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಭಕ್ತರಿಗೂ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನದ ತಾಣವಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ವಿಶೇಷಗಳು

• ಕಪಿಲೇಶ್ವರ ಶಿವಲಿಂಗ: ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಪಿಲೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯು ಲಿಂಗ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಲಿಂಗವು ಸ್ವಯಂಭು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
• ಕಾಮಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮನವರು: ಶಿವನ ಸನ್ನಿಧಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ತಾಯಿ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸನ್ನಿಧಿ ಇದೆ.
• ವಿಜಯನಗರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ: ಈ ದೇವಾಲಯವು ಈಗ ಇರುವ ರೂಪವನ್ನು ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. 13ರಿಂದ 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದ.

ಪಿತೃಕಾರ್ಯಗಳು

• ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧ: ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥದ ತಟದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮತ್ತು ಪಿಂಡ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಫಲಕಾರಿ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
• ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸ: ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೌರ್ಣಮಿ/ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ‘ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥ ಮುಕ್ಕೋಟಿ’ ಎಂದು ಈ ದಿನವನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ದಿನ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಆ ದಿನ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ತತ್ತ್ವವಾದದ ಹರಿಕಾರ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು: ಜನ್ಮಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಜಕದಿಂದ ಉಡುಪಿ ಅಷ್ಟಮಠಗಳವರೆಗೆ

ತಿರುಪತಿ ಯಾತ್ರೆಯ ಕ್ರಮ

ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ತಿರುಮಲ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಹತ್ತುವ ಮೊದಲು ಅಥವಾ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಕಪಿಲೇಶ್ವರನನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದು ಪದ್ಧತಿ. “ಶಿವನ ಅಪ್ಪಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ದರ್ಶನ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ

• ಸ್ಥಳ: ತಿರುಪತಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಕೇವಲ 3-4 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಆಟೋ ಅಥವಾ ಬಸ್‌ಗಳ ಸೌಲಭ್ಯ ಹೇರಳವಾಗಿದೆ.
• ಸಮಯ: ಬೆಳಗ್ಗೆ 5ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 8ರವರೆಗೆ ದೇವಾಲಯ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ.
• ಪ್ರವೇಶ: ಇಲ್ಲಿ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಸರಳವಾಗಿ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥ (ತಿರುಪತಿ) ತಲುಪುವ ಮಾರ್ಗಗಳು

ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥವು ತಿರುಪತಿ ನಗರದ ಒಳಗೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪುವುದು ಬಹಳ ಸುಲಭ.

ವಿಮಾನದ ಮೂಲಕ:

• ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ: ತಿರುಪತಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (Renigunta – TIR).
• ಇದು ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥದಿಂದ ಸುಮಾರು 15-20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ನೇರ ವಿಮಾನ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಅಥವಾ ಬಸ್ ಮೂಲಕ 30-40 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ತಲುಪಬಹುದು.

ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ:

• ಹತ್ತಿರದ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ: ತಿರುಪತಿ ಮೇನ್ (Tirupati Main – TPTY).
• ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಕೇವಲ 4 ಕಿ.ಮೀ ದೂರ. ನಿಲ್ದಾಣದ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಪ್ರತಿ 5-10 ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ಆಟೋಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಟಿ ಬಸ್‌ಗಳು (ಅಲಿಪಿರಿ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ಬಸ್‌ಗಳು) ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ.
• ಒಂದು ವೇಳೆ ನೀವು ರೇಣಿಗುಂಟಾ ಜಂಕ್ಷನ್ (RU) ನಲ್ಲಿ ಇಳಿದರೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಪಿಲ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 10-12 ಕಿ.ಮೀ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಲೇಖನ- ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ