ಪಿತೃ ದೋಷ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಭೀಷ್ಮ ದ್ವಾದಶಿ ವ್ರತ: ಮಂತ್ರ, ಫಲಶ್ರುತಿ ವಿವರ

ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮ ಎನ್ನುವ ಹೆಸರು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯದ್ದಲ್ಲ; ಅದು ಅಪ್ರತಿಮ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತ. ಮಾಘ ಮಾಸದ ಈ ಪುಣ್ಯಕಾಲವು ಭೀಷ್ಮರ ಸ್ಮರಣೆಗೂ ಮೀಸಲಾದದ್ದು. ಮಾಘ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿ ದಿನ ಭೀಷ್ಮಾಷ್ಟಮಿಯನ್ನು (ಈ ವರ್ಷ ಜನವರಿ 26ರಂದು ಬಂದಿದೆ) ಹಾಗೂ ಭೀಷ್ಮದ್ವಾದಶಿಯನ್ನು (ಈ ವರ್ಷ ಜನವರಿ 30ರಂದು ಬಂದಿದೆ) ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೀಷ್ಮದ್ವಾದಶಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಲೇಖನ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಭೀಷ್ಮ ಯಾರು?

ಭೀಷ್ಮರು ಮಹಾರಾಜ ಶಂತನು ಮತ್ತು ಗಂಗಾದೇವಿಯ ಪುತ್ರ. ಇವರ ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮದ ಹೆಸರು ದೇವವ್ರತ. ತಂದೆಯ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಭೀಷಣ (ಕಠಿಣ) ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ‘ಭೀಷ್ಮ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಅವರು ಆಜೀವ ಪರ್ಯಂತ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಹಸ್ತಿನಾಪುರದ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠನಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದರು. ಇವರ ಈ ಅಪ್ರತಿಮ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚಿ ತಂದೆ ಶಂತನು ‘ಇಚ್ಛಾ ಮರಣ’ (ತಾನು ಬಯಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಾವು ಬರುವಂತಹ) ವರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು.

ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಕ್ಕೆ ಏನು?

ಭೀಷ್ಮರು ಕೇವಲ ಯೋಧನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅವರು ಮಹಾನ್ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅವರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಎರಡು:

1. ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ: ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಶರಶಯ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದ ಭೀಷ್ಮರು, ಧರ್ಮರಾಜನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಸಾವಿರ ನಾಮಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದರು. ಇದೇ ಇಂದು ನಾವು ಪಠಿಸುವ ‘ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ’.
2. ಶಾಂತಿ ಪರ್ವ ಮತ್ತು ಅನುಶಾಸನ ಪರ್ವ: ರಾಜಧರ್ಮ, ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದಾನಧರ್ಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಭೀಷ್ಮರು ನೀಡಿದ ಸುದೀರ್ಘ ಉಪದೇಶಗಳು ಮಹಾಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೇ ಭೀಷ್ಮರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾನೆ.

ಭೀಷ್ಮಾಷ್ಟಮಿ 2026ರ ದಿನಾಂಕ, ತರ್ಪಣ ನೀಡುವ ಮುಹೂರ್ತ, ಆಚರಣೆಯ ಮಹತ್ವ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಭೀಷ್ಮ ಅಷ್ಟಮಿ ಅಂದರೇನು?

ಮಾಘ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿಯನ್ನು ‘ಭೀಷ್ಮ ಅಷ್ಟಮಿ’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೀಷ್ಮರು ಉತ್ತರಾಯಣದ ಪುಣ್ಯಕಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯ್ದು, ಸೂರ್ಯನು ಮಕರ ರಾಶಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಂತರ ಇದೇ ದಿನದಂದು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮರಂಧ್ರದ ಮೂಲಕ ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ಇದು ಅವರ ನಿರ್ಯಾಣದ ದಿನ. ಈ ದಿನದಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕರು ಭೀಷ್ಮರಿಗೆ ಮೊದಲ ಹಂತದ ತರ್ಪಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಭೀಷ್ಮ ದ್ವಾದಶಿ ಅಂದರೇನು?

ಮಾಘ ಶುದ್ಧ ದ್ವಾದಶಿಯೇ ಭೀಷ್ಮ ದ್ವಾದಶಿ. ಅಷ್ಟಮಿಯಂದು ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಭೀಷ್ಮರಿಗೆ ಅಂತಿಮ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡು, ಅವರು ದೈವತ್ವದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದ ಪುಣ್ಯದಿನವಿದು. ಏಕಾದಶಿಯ ಉಪವಾಸದ ನಂತರ ಬರುವ ಈ ದ್ವಾದಶಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರ. 

ಆ ದಿನ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? (ವಿಧಿವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕ)

ಭೀಷ್ಮ ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ:

1. ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಸಂಕಲ್ಪ: ಮುಂಜಾನೆ ನದಿ ಅಥವಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳು ಸೇರಿಸಿದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ವ್ರತದ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಬೇಕು.

2. ಭೀಷ್ಮ ತರ್ಪಣ: ಭೀಷ್ಮರಿಗೆ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಇಡೀ ಮಾನವಕುಲವೇ ಅವರಿಗೆ ತರ್ಪಣ ನೀಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತರ್ಪಣ ನೀಡುವಾಗ ಕೆಳಗಿನ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಪಠಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:

ವೈಯಾಘ್ರಪಾದ್ಯ ಗೋತ್ರಾಯ ಸಾಂಕೃತ್ಯ ಪ್ರವರಾಯ ಚ | ಅಪುತ್ರಾಯ ದದಾಮ್ಯೇತತ್ ಸಲಿಲಂ ಭೀಷ್ಮವರ್ಮಣೇ || ಭೀಷ್ಮಃ ಶಾಂತನವೋ ವೀರಃ ಸತ್ಯವಾದೀ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಃ | ಆಭಿರದ್ಭಿರವಾಪ್ನೋತು ಪುತ್ರಪೌತ್ರೋಚಿತಾಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ||

(ಅರ್ಥ: ಶಂತನುವಿನ ಪುತ್ರ, ಸತ್ಯವಾದಿ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯರಾದ ಭೀಷ್ಮರಿಗೆ ನಾನು ಈ ಜಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅವರು ಇದರ ಮೂಲಕ ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರರಿಂದ ಸಿಗುವಂತಹ ಸದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ.)

ಶರಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮರು ನೀಡಿದ ಅಮೃತಧಾರೆ ‘ವಿಷ್ಣುಸಹಸ್ರನಾಮ’; ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಫಲಗಳೇನು?

3. ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ಪೂಜೆ: ಈ ದಿನ ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಪಾರಾಯಣ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ತುಳಸಿ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಭೀಷ್ಮರ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

4. ದ್ವಾದಶಿ ಪಾರಣೆ: ಏಕಾದಶಿಯ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲಿ ದ್ವಾದಶಿ ಪಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಭೀಷ್ಮ ತರ್ಪಣ ನೀಡಬೇಕು. ಆ ನಂತರ ಸಾತ್ವಿಕ ಆಹಾರವನ್ನು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಗಸೆ ಸೊಪ್ಪು ಅಥವಾ ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಚಟ್ನಿ ಒಳಗೊಂಡ ಭೋಜನ) ಸೇವಿಸಬೇಕು.

5. ದಾನ: ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅಥವಾ ದೀನದಲಿತರಿಗೆ ಅನ್ನದಾನ, ವಸ್ತ್ರದಾನ ಅಥವಾ ಎಳ್ಳು ದಾನ ಮಾಡುವುದು ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ.

ಪಿತೃ ದೋಷ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಭೀಷ್ಮ ದ್ವಾದಶಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ದಿನ. ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ಪಿತೃ ದೋಷವಿದ್ದವರು ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕುಂಠಿತವಾಗಿರುವವರು ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭೀಷ್ಮರು ನೈಷ್ಠಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ತರ್ಪಣ ನೀಡಲು ಸಂತಾನವಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ದಿನ ಯಾರು ಅವರಿಗೆ ತರ್ಪಣ ನೀಡುತ್ತಾರೋ ಅವರಿಗೆ ಪಿತೃಗಳ ಮತ್ತು ಭೀಷ್ಮರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಸದಾ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

ಅರ್ಘ್ಯ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರ: ಈ ದಿನ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನಿಂತು ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಭೀಷ್ಮರಿಗೆ ಅರ್ಘ್ಯ ನೀಡಬೇಕು. ತರ್ಪಣ ನೀಡುವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕಾದ ಮಂತ್ರ:

ವೈಯಾಘ್ರಪಾದ್ಯ ಗೋತ್ರಾಯ ಸಾಂಕೃತ್ಯ ಪ್ರವರಾಯ ಚ | ಅಪುತ್ರಾಯ ದದಾಮ್ಯೇತತ್ ಸಲಿಲಂ ಭೀಷ್ಮವರ್ಮಣೇ ||

ಫಲಶ್ರುತಿ:

• ಪಿತೃ ದೋಷ ಮುಕ್ತಿ: ಪೂರ್ವಜರ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿನ ಅಶಾಂತಿ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಸತ್ಸಂತಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿ: ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಸತ್ಸಂತಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
• ಪುಣ್ಯ ಸಂಚಯ: ಒಂದು ವರ್ಷದ ಪಿತೃ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿದ ಫಲ ಈ ಒಂದು ದಿನದ ಭೀಷ್ಮ ತರ್ಪಣದಿಂದ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ವ್ರತವು ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಕಳೆದು, ಹಿರಿಯರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಕೊನೆಮಾತು: ಭೀಷ್ಮ ದ್ವಾದಶಿಯು ನಮಗೆ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ಭೀಷ್ಮರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ಶಾಂತಿ ಸಿಗಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಲೇಖನ- ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ