ಶೀರೂರು ಮಠದ ಪವಿತ್ರ ಪರಂಪರೆ, ದ್ವಂದ್ವ ಮಠದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಾಂಧವ್ಯ: ಒಂದು ಅವಲೋಕನ

ಈ ಬಾರಿ ಉಡುಪಿಯ ಪರ್ಯಾಯ ಪೀಠವನ್ನು ಏರುತ್ತಿರುವವರು ಪೂಜ್ಯರಾದ ವೇದವರ್ಧನ ತೀರ್ಥರು. ಅಷ್ಟಮಠಗಳ ಪೈಕಿ ಶೀರೂರು ಮಠಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಉಡುಪಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 25 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ‘ಶೀರೂರು’ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮಠದ ಮೂಲ ಶಾಖೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

ಮಠದ ಮೂಲ  

ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಉಡುಪಿಯ ಕೃಷ್ಣನ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಎಂಟು ಮಂದಿ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಸನ್ಯಾಸಿಗಿ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ವಾಮನ ತೀರ್ಥರು. ಇವರು ಕಡು ವೈರಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳು. ಇವರಿಗೆ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ನೀಡಿದ ಪ್ರತಿಮೆ “ಶ್ರೀ ದ್ವಿಭುಜ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ವಿಠ್ಠಲ”.

• ವಿಗ್ರಹದ ವಿಶೇಷತೆ: ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಿಠ್ಠಲನು ತನ್ನ ಎರಡು ಕೈಗಳನ್ನು ಸೊಂಟದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ (ಕರವಿನ್ಯಸ್ತ ಕಟೀ). ಈ ದರ್ಶನವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಪರ್ಯಾಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಶೀರೂರು ಮಠ

ಉಡುಪಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಪೂಜಾ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಮಠದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಮಠಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವ ‘ಪರ್ಯಾಯ’ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಶೀರೂರು ಮಠವು ತನ್ನದೇ ಆದ ವೈಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

• ಅನ್ನದಾನ: ಶೀರೂರು ಮಠದ ಪರ್ಯಾಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ನದಾನಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. “ಅನ್ನದಾನ ಪ್ರಭು” ಎಂದೇ ಈ ಮಠದ ಯತಿಗಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಕಲಾ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ: ಮಠವು ಯಕ್ಷಗಾನ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಲೆಗೆ ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.

ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಯತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಧನೆ

ಶೀರೂರು ಮಠದ ಗುರು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯತಿಗಳು ಈ ಪೀಠವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ:

• ಶ್ರೀ ವಾಮನ ತೀರ್ಥರು (ಮೂಲ ಯತಿಗಳು): ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಪ್ರಿಯ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಇವರು ಮಾಧ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದವರು.
• ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ತೀರ್ಥರು: ಮಠದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಠದ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸುಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಂದವರು.
• ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀಮನೋಜ್ಞ ತೀರ್ಥರು: ಇವರು ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮಠದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತನ್ನು ತಂದವರು.
• ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀವರ ತೀರ್ಥರು (30ನೇ ಯತಿಗಳು):  ಇವರು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಯತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಮೂರು ಬಾರಿ ಪರ್ಯಾಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವೈಭವದಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟವರು. ಮಠದ ಪರಿಸರವನ್ನು ನವೀಕರಿಸುವುದು, ಬಡವರಿಗೆ ಉಚಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಯುವಜನತೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದತ್ತ ಸೆಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಇವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಇವರಿಗಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು “ಕನಕ ನಮನ”ದಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಮರಣೀಯ.
• ಶ್ರೀ ವೇದವರ್ಧನ ತೀರ್ಥರು (ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳು): ಇವರು ಸೋದೆ ಮಠದ ಶ್ರೀ ವಿಶ್ವವಲ್ಲಭ ತೀರ್ಥರಿಂದ ಸನ್ಯಾಸ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದವರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇವರು ಶಾಸ್ತ್ರಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಮಠದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿಷ್ಠೆ ಭಕ್ತರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.

ಉಡುಪಿ ಪರ್ಯಾಯ 2026: ಶೀರೂರು ಮಠದ ಶ್ರೀ ವೇದವರ್ಧನ ತೀರ್ಥರ ಪೀಠಾರೋಹಣ, ಪರಂಪರೆಯ ಇತಿಹಾಸ

ಮಠದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು

ಶೀರೂರು ಮಠದಲ್ಲಿ ‘ಧನುರ್ಮಾಸ ಪೂಜೆ’ ಮತ್ತು ‘ವಿಠ್ಠಲ ಜಯಂತಿ’ಯನ್ನು ಸಡಗರದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಠದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಭಜನೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ತನೆಗಳು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. 

ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ

ಶೀರೂರು ಮಠವು ಕೇವಲ ಪೂಜೆಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಬರಗಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.

ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಮಠಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ, ಮಠಗಳ ಸುಗಮ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಅಡೆತಡೆಯಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ‘ದ್ವಂದ್ವ ಮಠ’ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು.

 ಶೀರೂರು ಮಠದ ದ್ವಂದ್ವ ಮಠ ಯಾವುದು?

ಅಷ್ಟಮಠಗಳ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಶೀರೂರು ಮಠ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಸೋದೆ ಮಠಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ‘ದ್ವಂದ್ವ ಮಠ’ಗಳಾಗಿವೆ. (ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಶೀರೂರು ಮಠಕ್ಕೆ ಸೋದೆ ಮಠವು ಪೂರಕವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ).

• ಶೀರೂರು ಮಠ: ಶ್ರೀ ವಾಮನ ತೀರ್ಥರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತ. (ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ: ದ್ವಿಭುಜ ವಿಠ್ಠಲ)
• ಸೋದೆ ಮಠ: ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ತೀರ್ಥರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತ. (ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ: ಭೂವರಾಹ ಮೂರ್ತಿ)

ದ್ವಂದ್ವ ಮಠ ಪದ್ಧತಿಯ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ

ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಮಠಗಳ ನಡುವಿನ ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ:

• ಪೂಜಾ ಸೌಲಭ್ಯ: ಯಾವುದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಶೀರೂರು ಮಠದ ಯತಿಗಳಿಗೆ ಅನಾರೋಗ್ಯ ಉಂಟಾದಾಗ ಅಥವಾ ಅವರು ಲೌಕಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅಶಕ್ತರಾದಾಗ, ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮಠದ ದೈನಂದಿನ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ದ್ವಂದ್ವ ಮಠವಾದ ಸೋದೆ ಮಠದ ಯತಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
• ಸನ್ಯಾಸ ದೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ: ಒಂದು ಮಠದಲ್ಲಿ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸದೆ ಹಠಾತ್ ವೈಕುಂಠವಾಸಿಗಳಾದರೆ, ಆ ಮಠಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಯತಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ, ಅವರಿಗೆ ಸನ್ಯಾಸ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಕೂರಿಸುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ದ್ವಂದ್ವ ಮಠದ ಯತಿಗಳ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ.
• ಇತಿಹಾಸದ ಉದಾಹರಣೆ: ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀವರ ತೀರ್ಥರು ಕಾಲವಾದಾಗ ಶೀರೂರು ಮಠಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಮಠದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸೋದೆ ಮಠದ ಶ್ರೀ ವಿಶ್ವವಲ್ಲಭ ತೀರ್ಥರು ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ವೇದವರ್ಧನ ತೀರ್ಥರಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿದ್ದೂ ಸೋದೆ ಮಠದ ಶ್ರೀಗಳೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

ಶೀರೂರು ಮಠದ ವೆಬ್ ಸೈಟ್: https://shiroormatha.org/

ಕೊನೆಮಾತು: ಶೀರೂರು ಮಠವು ಭಕ್ತಿ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯ ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಮಠದ ಕೊಡುಗೆ ಅನನ್ಯವಾದುದು.

ಲೇಖನ- ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ