ಇದೇ ಫೆಬ್ರವರಿ 15ನೇ ತಾರೀಕಿನಂದು ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಇದೆ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೇಪಾಳದ ರಾಜಧಾನಿ ಕಠ್ಮಂಡುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಪಶುಪತಿನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬಾಗಮತಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಅಂದಹಾಗೆ ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಇಳಿದು ಬಂದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಬಾಗಮತಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಶವ ದಹನಗಳು ಆಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಕೆಲವು ಬಾರಿಯಂತೂ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಹತ್ತಾರು ಶವಗಳ ಅಂತ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಏಕೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ತೆರೆದಿಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ವಿಚಾರ ಏನೆಂದರೆ, ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಅರ್ಚಕರು ಯಾರೇ ಆಗಬೇಕಿದ್ದರೂ ಮೂಲತಃ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದವರು ಆಗಿರಬೇಕು. ಅದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಸಹ ತೆರೆದಿಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
1. ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಪಶುಪತಿನಾಥ ಎಂದರೆ “ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಒಡೆಯ” (ಪಶು – ಪ್ರಾಣಿ, ಪತಿ – ಒಡೆಯ) ಎಂದರ್ಥ. ಶಿವನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪಶುಪತಿನಾಥನಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನು ಕಾಶಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮೃಗಸ್ಥಲಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈ ಸ್ಥಳವು ಪವಿತ್ರವಾಯಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
- ಸ್ಥಾಪನೆ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ದೇವಾಲಯದ ರಚನೆಯನ್ನು ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಿಚ್ಛವಿ ರಾಜರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
- ಯುನೆಸ್ಕೋ ಮಾನ್ಯತೆ: 1979ರಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
2. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶೈಲಿ
ದೇವಾಲಯವು ನೇಪಾಳಿ “ಪೆಗೋಡಾ” ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
- ಛಾವಣಿ: ಎರಡು ಹಂತದ ಛಾವಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇವುಗಳಿಗೆ ಶುದ್ಧ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
- ಬಾಗಿಲುಗಳು: ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಲೇಪಿತ ಬಾಗಿಲುಗಳಿವೆ.
- ಶಿಖರ: ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಕಲಶವಿದೆ (ಗಜೂರ್).
3. ಪಶುಪತಿನಾಥನ ಲಿಂಗದ ವಿಶೇಷತೆ
ಇಲ್ಲಿರುವ ಶಿವಲಿಂಗವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಿಂಗಗಳಂತಲ್ಲದೆ, ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
- ಪೂರ್ವ: ತತ್ಪುರುಷ
- ಪಶ್ಚಿಮ: ಸದ್ಯೋಜಾತ
- ಉತ್ತರ: ವಾಮದೇವ
- ದಕ್ಷಿಣ: ಅಘೋರ ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮುಖವು ವಿಭಿನ್ನ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಐದನೇ ಮುಖವು ‘ಈಶಾನ’ವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರಾಕಾರವಾಗಿದೆ.
4. ಪೂಜಾ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಚಕರು
ಈ ದೇವಾಲಯದ ಒಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಅರ್ಚಕರು ಯಾವಾಗಲೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದವರು (ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ತಮಿಳುನಾಡು) ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಡೆದುಬಂದಿದೆ. ಇದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದ ನಡುವಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
5. ಬಾಗಮತಿ ನದಿ ಮತ್ತು ಘಾಟ್ಗಳು
ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಬಾಗಮತಿ ನದಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಆರ್ಯ ಘಾಟ್: ಇದು ಮೃತದೇಹಗಳ ದಹನ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ನಡೆದರೆ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
- ಸಂಜೆ ಆರತಿ: ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಜೆ ಬಾಗಮತಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ “ಬಾಗಮತಿ ಆರತಿ” ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು
- ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ: ಇಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬ. ಈ ದಿನ ಭಾರತ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದಾದ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಸಾಧುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.
- ತೀಜ್ (Teej): ನೇಪಾಳಿ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ 2026: ನಿಮ್ಮ ರಾಶಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಯಾವ ದ್ರವ್ಯದಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ?
ಭೇಟಿ ನೀಡುವವರಿಗೆ ಸೂಚನೆ
- ಪ್ರವೇಶ: ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಕೇವಲ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶವಿದೆ. ಇತರ ಧರ್ಮದವರು ನದಿಯ ಆಚೆಯ ದಂಡೆಯಿಂದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.
- ಸಮಯ: ಮುಂಜಾನೆ 4 ಗಂಟೆಯಿಂದ ರಾತ್ರಿ 9 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ದೇವಾಲಯ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ (ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಬಿಡುವು ಇರುತ್ತದೆ).
ಕೊನೆಮಾತು
ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ ದಿನದಂದು ಪಶುಪತಿನಾಥನ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದು ಮಹಾನ್ ಪುಣ್ಯ. ಅಂಥದ್ದರಲ್ಲಿ ನೆಲಮಂಗಲದಲ್ಲಿ ವಾಸ ಇರುವಂಥ- ಕರ್ನಾಟಕದ ಖ್ಯಾತ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳಾದ ಪಂಡಿತ್ ವಿಠ್ಠಲ್ ಭಟ್ ಅವರು ಕಳೆದ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಶುಪತಿನಾಥನ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಎಲ್ಲರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಪ್ರಸಾದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಲೇಖನ- ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ
