ದಂಡತೀರ್ಥ: ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವ್ಯಾಸಂಗ ನಡೆದ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ, ಉಡುಪಿ ಪರ್ಯಾಯ ಸಂಭ್ರಮದ ಅವಿನಾಭಾವ ಬಂಧ

ಸ್ಥಳಮಹಾತ್ಮೆ ಎಂಬುದು ಆಸಕ್ತಿಕರವಾದದ್ದು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಉಡುಪಿಗೆ ತೆರಳುವವರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ‘ದಂಡತೀರ್ಥ’ಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕು ಅಂದರೆ, ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದು ಒಂದು ಸುಯೋಗ. ಅದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವವನು ಭಗವಂತ. ಅವನ ಅನುಗ್ರಹ- ಪ್ರೇರಣೆಗಳು ಇದ್ದರೆ ಸುಯೋಗ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಪು ತಾಲೂಕಿನ ‘ಮೂಳೂರು’ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ದಂಡತೀರ್ಥ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಕೆರೆ ಅಥವಾ ಸರೋವರದಂತೆ ಕಂಡರೂ ದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ‘ಗಂಗಾ ಸಮಾನ’ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಉಡುಪಿ ಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಪರ್ಯಾಯ ಪೀಠವೇರುವ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕಾರದ ದಿನದಂದು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ನಡೆದುಬಂದಿರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ.

ದಂಡತೀರ್ಥದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ದಂಡತೀರ್ಥದ ಉಗಮವು ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಪವಾಡದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಐತಿಹ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ:

• ಗುರುಕುಲ ವಾಸ: ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು (ವಾಸುದೇವ) ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಕೇತ ಎನ್ನುವ ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
• ತೀರ್ಥ ನಿರ್ಮಾಣ: ಒಮ್ಮೆ ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ನೀರಿನ ಕ್ಷಾಮ ಉಂಟಾದಾಗ ಅಥವಾ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಜಲಮೂಲ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ‘ದಂಡ’ವನ್ನು (ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಬಳಸುವ ಪವಿತ್ರ ಕೋಲು) ಭೂಮಿಗೆ ಊರಿದರು. ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಅಲ್ಲಿಂದ ಗಂಗೆಯು ಚಿಮ್ಮಿ ಬಂದು ಸರೋವರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ‘ದಂಡತೀರ್ಥ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
• ಮಧ್ವ ಸರೋವರದ ಮೂಲ: ದಂಡತೀರ್ಥದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಉಡುಪಿ ಕೃಷ್ಣಮಠದ ‘ಮಧ್ವ ಸರೋವರ’ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದ್ದರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ.

ಪರ್ಯಾಯೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ದಂಡತೀರ್ಥದ ಮಹತ್ವ

ಪರ್ಯಾಯದ ದಿನದಂದು ಉಡುಪಿ ಕೃಷ್ಣನ ಪೂಜಾಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ದಿನಚರಿ ಆರಂಭವಾಗುವುದೇ ದಂಡತೀರ್ಥದಿಂದ.

• ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಸಂಕೇತ: ಪರ್ಯಾಯ ಪೀಠವೇರುವ ಯತಿಗಳು ಅಂದು ಮುಂಜಾನೆ (ಸುಮಾರು 2 ರಿಂದ 3 ಗಂಟೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ) ದಂಡತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪವಿತ್ರ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇಹವು ಕೃಷ್ಣನ ಪೂಜೆಗೆ ಅರ್ಹವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆ.
• ಪರಂಪರೆಯ ಅನುಸರಣೆ: ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಅವರ ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಯತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗುರುವಿನ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆದು ನಂತರ ಉಡುಪಿಗೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ.
• ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆ: ಪರ್ಯಾಯದ ಯತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಮಠದ ಸ್ವಾಮಿಗಳೂ ಈ ಸ್ನಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ದಂಡತೀರ್ಥದ ಸ್ನಾನ ಮುಗಿದ ನಂತರವೇ ‘ಜೋಡು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ’ ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಕಾಪುವಿನಿಂದ ಉಡುಪಿಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಡುಪಿ ಪರ್ಯಾಯ 2026: ಶೀರೂರು ಮಠದ ಶ್ರೀ ವೇದವರ್ಧನ ತೀರ್ಥರ ಪೀಠಾರೋಹಣ, ಪರಂಪರೆಯ ಇತಿಹಾಸ

ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು

• ಪವಿತ್ರ ಮಣ್ಣು: ದಂಡತೀರ್ಥದ ಕೆರೆಯ ಮಣ್ಣನ್ನು ಭಕ್ತರು ಬಹಳ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಗೋಪಿಚಂದನದಂತೆ ಹಣೆಗೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಇದೆ.
• ದಂಡತೀರ್ಥ ಮಠ: ಇಲ್ಲಿ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಪಾದುಕೆಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮಠವಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸೋದೆ ಮಠದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಕೇಂದ್ರ: ಇದು ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಸ್ಥಳವಾದ್ದರಿಂದ, ಇಂದಿಗೂ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಆಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

2026ರ ಶೀರೂರು ಪರ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ದಂಡತೀರ್ಥ

2026ರ ಜನವರಿ 18ರಂದು ಶೀರೂರು ಮಠದ ವೇದವರ್ಧನ ತೀರ್ಥ ಶ್ರೀಪಾದರು ಪರ್ಯಾಯ ಪೀಠವೇರುವ ಮುನ್ನ ದಂಡತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.

• ಅಂದು ಮುಂಜಾನೆ ಶ್ರೀಗಳು ದಂಡತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಮಜ್ಜನ ಮಾಡಲಿದ್ದಾರೆ.
• ನಂತರ ಅಲ್ಲಿನ ಆಚಾರ್ಯರ ಪಾದುಕೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಉಡುಪಿಯ ಜೋಡುಕಟ್ಟೆಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
• ದಂಡತೀರ್ಥದಿಂದ ಉಡುಪಿಯವರೆಗೆ ಭಕ್ತರು ಸಾಲು ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತು ಸ್ವಾಮಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವುದು ಈ ಪರ್ಯಾಯದ ಒಂದು ವೈಭವದ ದೃಶ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕೊನೆಮಾತು

ದಂಡತೀರ್ಥವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಜಲಮೂಲವಲ್ಲ; ಅದು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತ. ಮಧ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅನುಯಾಯಿಯೂ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಲೇಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳವಿದು. ಪರ್ಯಾಯದಂತಹ ಮಹಾನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಈ ದಂಡತೀರ್ಥವು ಉಡುಪಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ.

ಲೇಖನ- ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಠ